kritiken hemeroteka

8.325 kritika

« | »

Andrezaharraren manifestua / Mari Luz Esteban / Pamiela, 2019

Espektro bat euskal letretan (II) Ibai Atutxa Ordeñana / Argia, 2020-03-08

Aitortu nuen Ezagutzaren matazak liburuari egindako kritikan: ez naiz ni dramatikoegi jartzekoa. Baina berriro dramatiko jarriko banintz, “espektro bat dabil euskal letren plazan” esanez hasiko nuke baita iruzkin hau ere —oraingoan, Mari Luz Estebanen Andrezaharraren manifestua-ri buruz hitz egiteko—.

“Bere buruaz beste… bat egitea” praktika literario bilakatzen duena da euskal letretan dabilen espektroa —esanez, jarraian argituko nuke misterioa, orduko hartan bezalaxe—. Gainera, gaurkoan, Anariren Ametsen eraiste neurtua kantari lapurtuko nioke adierazpidea —zugan, irakurle, dramatismoaren efektua areagotzeko, noski—. Alta, ez dago dramatiko jartzeko beharrik eta agian adibide xinple batzuk aski dira esan nahi dudana adierazteko.

Andrezaharrak zera direla irakurri daiteke liburuan, “Emakumeari ezetz esa(te)n dioten emakume burujabea[k]”. Horixe da hain justu, “bere buruaz beste… bat egitea”: emakumea hil emakumea sortzeko. Emakume berri bat zapalkuntzei muzin egingo diena; subjektu berri bat eraikiko duena.

Andrezaharra beraz, bere buruaz beste… bat egiten saiatzen den subjektua bada, ez da gisako figura poetiko-politiko isolatua euskal letretan. Antzeko lanketa literarioak irakurri ditzakegu —edo horixe proposatu nahi dut behintzat hemen— Eider Rodriguezen Bihotz handiegia-n, Uxue Alberdiren Jenisjoplin-en, Danele Sarriugarteren Azala erre-n, Miren Agur Meaberen Kristalezko begi bat-en, eta baita, erarik mingarrienean, Kattalin Minerren Moio-n ere.

Agian merezi du pentsatzea ari dela zerbait gertatzen euskal letren plazan eta zerbait horren baitan, Andrezaharraren manifestua-k kokagune bereizitik hitz egiten duela. Izan ere, adineko emakumeari egiten dio lekua, iraungitze programatuaren data gainditu duenari, ero gisa erotismoz bizi denari, edertasunaren kanona zalantzan jartzen duenari, erromantikotasunak balio ez dionari, ikusezintasuna eta pobrezia bizi duenari. Eta bazterketa guztien ifrentzuan askatasunari, subertsioari, desobedientziari egin nahi dio bidea emakumea ez den emakumeak; oraindik etortzeko dagoenak.

Azken kritikak

Nazioa eta hizkuntza Humboldten pentsamenduan
Iñaki Zabaleta Gorrotxategi

Jon Jimenez

Etxe bat norberarena
Yolanda Arrieta

Irati Majuelo

Hormako atea eta beste ipuin batzuk
H.G. Wells

Hasier Rekondo

Zeru-lurren liburua
Jon Gerediaga

Jon Martin-Etxebeste

Itzalen tektonika
Itxaro Borda

Asier Urkiza

Mundu zitalaren kontra
Lizar Begoña

Jon Martin-Etxebeste

Sastraka
Askoren artean

Mikel Asurmendi

Itsaso amniotikoa
Oihane Jaka

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Lanbroa
Pello Lizarralde

Irati Majuelo

Lanbroa
Pello Lizarralde

Ibon Egaña

Txoria hodei artean
Urtzi Urkizu

Jon Martin-Etxebeste

Begiak eman nizkinan eta ilunpeei behatu hien
Irene Sola

Jon Jimenez

Mundu zitalaren kontra
Lizar Begoña

Amaia Alvarez Uria

Gerezi-denbora
Montserrat Roig

Asier Urkiza

Artxiboa

2024(e)ko maiatza

2024(e)ko apirila

2024(e)ko martxoa

2024(e)ko otsaila

2024(e)ko urtarrila

2023(e)ko abendua

2023(e)ko azaroa

2023(e)ko urria

2023(e)ko iraila

2023(e)ko abuztua

2023(e)ko uztaila

2023(e)ko ekaina

Hedabideak