kritiken hemeroteka

7.539 kritika

Azken kritikak

« | »

Gauez harrizko zubiaren azpian / Leo Perutz (J.M. Olaizola "Txiliku" / Joxe Mari Berasategi) / Elkar, 2019

Nobelaren arrastoan Joannes Jauregi / Berria, 2020-02-23

Vladimir Nabokovek idatzi zuen irakurle on bat berrirakurlea dela ezinbestean, liburuaren xehetasunetara ohitu eta artelanari traza hartu ondoren baino ezin baita behar bezala begietsi, haren hitzetan. Leo Perutzen Gauez harrizko zubiaren azpian leitzeak Nabokoven esanei jarraitzeko gogoa ematen du, merezi luke-eta, liburua bukatu ostean, hasieratik erreparatzea narrazio-sorta soil bat eleberri bilakatzen duten arrastoei.

Liburu hau ez baita, itxura batean, ipuin solteen bilduma bat baizik, kanpo-aldamiorik edo kontakizunak lotzeko inolako marko espliziturik gabea, salbu eta giroa bera, 1600. urtearen bueltako Praga juduaren mihise koloretsua, hiritar xeheen, merkatari aberatsen eta gortesau amarrutsuen pasadizoekin margotua. Askotarikoak dira kontakizunak, eta beregainak, trama eta pertsonaia propioz hornituak: fabularen eta ipuin fantastikoaren artean kulunkatzen dira eskuarki, nahiz baden bestelakorik ere. Ugariak dira, esate baterako, juduen kabalatik ateratako irudi magikoak (konjuruak, aingeruak…), ipuinetan elementu fantastiko gisa jokatzen dutenak, eta judaismoaren iruditeria poetikoz janzten Errenazimentu garaiko Praga, zeina girotze hutsetik harago gorpuzten baita lan honetan.

Narrazio-sorta nola bilakatzen den eleberri, edo non, horra hor koska; bada, ez liburuan bertan, leitzen duenaren begietan baizik, ezen, liburua hasi eta ipuin batzuk pasatu ahala, irakurlea ohartzen da atrezzo hutsa baino gehiago dutela kontakizun guztiek lotura, eta hari mehe bat ernetzen dela ipuin bakoitzaren sakonean: amodio ezinezko baten istorio xumea, protagonista dituena Mordechai Meisl merkatari judua, haren emazte Esther eta Rudolf II.a erregea. Eleberria izenburuko harrizko zubian zertzen zaigu, eta, ipuinez ipuin, irakurleak istorio horren piezatxoak biltzen ditu han-hemenka, plano gertuan zein urrutian; hala, hitz-osteak dioskun bezala, irakurlea bera da “zulorik gabe bilbaturiko eleberri baten ehule”.

Horretarako, ipuinak doi-doia daude ordenaturik, ez kronologikoki, baizik ipuin bakoitzaren eta nobelaren hariaren arteko interakzioaren arabera. Hasierako ipuinek gehiago jotzen dute fantasiaren eta fabularen bidetik, eta, eskuarki, zeharka baino ez digute ematen eleberriaren ildoa. Gero, gutxi gorabehera erdi pareko bi ipuin bikainen ostetik (Gauez harrizko zubiaren azpian eta Wallensteinen izarra), nobela taxutzenago doa, eta amaierako bi ipuinetan (edo kapituluetan ia) antzematen zaio garbien eleberriari. Konparazioa zilegi bada, esango nuke egituran baduela Bernardo Atxagaren Obabakoak-en antzik, aldeak alde, narrazio-sorta bukaera aldera nobelatuz doan neurrian.

Ezin bukatu Berasategi eta Txiliku itzultzaileen lana aipatu eta goraipatu gabe, liburu honetan hizkuntzak girotzen baitigu antzinako Praga judua beste edozein deskribapenek bezainbeste, edo gehiago agian. Gozatu hutsa da Perutzen euskara, itzultzaileek bete-betean asmatu baitute ahozko elezaharren doinua erregistro arkaiko eta dotore batean bilbatzen, testu irakurgaitzik sortu gabe haatik. Ez da baitezpadakoa bi bider irakurtzea, Nabokovek proposatu bezala, baina gogoa ematen du, itzulpen honekin ostera ere laketzeko besterik ez bada.

Azken kritikak

Poesia kaiera
Forugh Farrokhzad

Irati Majuelo

Hormako paper horia
Charlotte Perkins-Gilman

Amaia Alvarez Uria

Gaitzaren loreak
Charles Baudelaire

Javier Rojo

Poesia kaiera
June Jordan

Igor Estankona

Nobela errealista bat
Joxean Agirre

Joannes Jauregi

Moio - Gordetzea ezinezkoa zen
Kattalin Miner

Aiora Sampedro

Den-dena nahi dugu
Nanni Balestrini

Ibon Egaña

Erbesteko elurra
Felipe Juaristi

Javier Rojo

Lurra eta dardara
Askoren artean

Irati Majuelo

Miren eta erromantizismoa
Ramon Saizarbitoria

Imanol Mercero

Ai ama!
Arantxa Iturbe

Aritz Galarraga

Mesfidatu hitzez
Jon Arretxe

Javier Rojo

Francoren bilobari gutuna
Askoren artean

Aiora Sampedro

Kutsaldian
Paolo Giordano

Joannes Jauregi

Artxiboa

Maiatza 2020

Apirila 2020

Martxoa 2020

Otsaila 2020

Urtarrila 2020

Abendua 2019

Azaroa 2019

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Hedabideak