kritiken hemeroteka

7.634 kritika

Azken kritikak

« | »

Hik ez dakik zer den beldurra / Karlos Linazasoro / Erein, 2019

Txantxa gutxi Hasier Rekondo / Deia, 2020-01-04

Ironiaren, umorearen eta zentzugabekeriaren berri fin eta sarri eman duen Karlos Linazasoro (Tolosa, 1962) gaizkiaren gaineko hausnarketa literarioan murgildu da oraingo honetan. Existentziaren krudelkeriak, gizakiak edota patuak edo batek daki zerk sortu gaizkiak eragindako erailketak, bortxaketak, intzestuak, pedofilia kasuak, mendekuak etab. dakarzkigu tolosarrak ipuin-poema bilduma gordin honetan. Bitxia bada ere, Hik ez dakik zer den beldurra narrazio laburren argitalpenean zenbait poetaren poemak euskaratu ditu, eta ez nolanahikoak: Ezra Pound, Wallace Stevens, Ted Hughes, Czeslaw Mislosz… nire kuttunenak bakarrik aipatzearren.

Gaiaren aldetik orain arte nagusiki jorratu bideetatik aldendu den gisara, formari dagokionez ere uztarketa ezohikoa landu du, ez ohizko puntuazioa eta sintaxi molde berritzaileak taxuz erabiliz. Prosa poetikoaren gorentasunak liburuaren generoen arteko egitura zalantzagarria estaliko du nolabait. Izan ere, ene aburuz, ipuinek eurek bazuten nahikoa indarrik eta kalitaterik, aitzitik, beren egile zehatzak aipatu gabe poemak tartekatzeak presentzia kentzen die narrazioei. Norbaitek argudia lezake elementu autonomo gisa irakur daitezkeela baina nago edozein uztarketak ez duela berdin funtzionatzen. Edonola ere, aipatu egilearen prosa gailentzen denean (“… denborak dena aldatzen du, kaligrafia gordetzen dizu goroldio artean, argi-zirriborroak, haragia, azken kukua”) narrazio laburrek goia jotzen dute. Esaterako, ezin hobeto ehundutako Suteak garaitu zuenekoa baserri mundu itogarrian girotu ipuin gogoangarrian. Narrazio horren gai-ildoari jarraiki idatziak dira beste zenbait ipuin ere: baserri isolatuak, familien arteko borrokak, bizitza itogarriak… Linazasororen hipotesia honako hau da: liburuan aipatu Akinoko Tomasen iritziaren ifrentzura, gaizkia nonbait izatekotan gure barnean dago, zapaldua izan denak arrazoi gehiagoz hedatu lezake gaizkia bera.

Mantra baten gisara errepikatzen da liburu guztian zehar Hik ez dakik zer den beldurra letania. Berriki tragedia jasangaitz bat sufritu duen iruzkingile honi gogorrak baino gogorragoak egin zaizkio zenbait istorio, hortaz, liburuak bere funtzioa bete du.

Agian liburuak daukan punturik ahulena zenbait istorioren garapena erraz aurreikusi daitekeela izan daiteke, gaizkiaren gaineko hausnarketa horrek estereotipoetara jotzeko arriskua ondorioztatzen baitu, tremendismo hutsal batean erortzeko joera. Horregatik gustatu zaizkit bereziki narrazio errealistenak eta sinesgarrienak Bakarrik utzi nauzu eta Hemendik ez da zozorik ipuinetan zirujau baten trebeziaz kontatzen baititu gure gatazkaren alderdirik krudelenak eta jasangaitzenak. Bakardadean bizi den biktimaren emazteari barkamena eskatzeak ez du inondik inora ulergarriago egingo etakide baten patu ulergaitza, beren nagusiek bakarrik utzita kartzelan dagoen torturatzaile psikopata eta natura-zale baten berri ematen zaigu, amore eman gabe. Apika ez da Linazasoren libururik borobilena, zenbait narrazioen arteko errepikapenerako joera tarteko, baina argiro erakusten du harentzat gai eta formaren mugak hitzenak bezain hutsalak direla.

Azken kritikak

Suak pizten direnean
Mikel Soto

Irati Majuelo

Xala
Cynthia Ozick

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Dendaostekoak
Uxue Alberdi

Ibon Egaña

Poesia, zaurien ukendu
Ainhoa Urien

Javier Rojo

Argiantza
Pello Lizarralde

Mikel Asurmendi

Dendaostekoak
Uxue Alberdi

Arantxa Iturbe

Haize-lekuak
Amaia Telleria

Nagore Fernandez

Sano erradikal
Isabel Diaz

Aiora Sampedro

Dendaostekoak
Uxue Alberdi

Javier Rojo

Larrutik ordaindua
Joseba Lozano

Mikel Asurmendi

Moskito
Igor Estankona

Mikel Urkixo Aierdi

Ene baitan bizi da
Maddi Ane Txoperena

Amaia Alvarez Uria

Dendaostekoak
Uxue Alberdi

Irati Majuelo

Aro beilegia
Lizar Begoña

Hasier Rekondo

Artxiboa

Urria 2020

Iraila 2020

Abuztua 2020

Uztaila 2020

Ekaina 2020

Maiatza 2020

Apirila 2020

Martxoa 2020

Otsaila 2020

Urtarrila 2020

Abendua 2019

Azaroa 2019

Hedabideak