kritiken hemeroteka

7.603 kritika

Azken kritikak

« | »

Iturria / Unai Elorriaga / Susa, 2019

Idazlearen mamuak eta mamarroak Aiora Sampedro / Berria, 2019-11-17

Metaliteraturaren fenomenoa ez da modatik pasatzen euskal literaturan; ez, behintzat, gure idazleentzat. Unai Elorriaga dugu geurean literatura l’art pour l’art bezala bizi duela usu adierazi duten autoreetako bat; ez da harritzekoa, horregatik, bere lanetan literaturaren erreferentziak aurkitzea. Susaren eskutik argitaratu duen Iturria azken lan honen ildo nagusia narratzaileak literatura sorkuntzaren inguruan egiten dituen hausnarketak izango dira.

Dekamerona-ren egitura gogorarazten du Elorriagaren lanak, bi planotan bananduta: batetik, idazle baten lorratzei jarraitzen dien protagonistaren eta bidean topatzen dituen pertsonaien arteko elkarrizketak agertuko dira; eta, bestetik, idazlearenak diratekeen ipuinen transkripzioak. Hartara, nobela edo ipuin-ziklo baten moduan ere irakur daiteke lana; baiki, bata bestearen atzetik tartekatutako narrazioek gai komun batzuk jorratzen baitituzte: familia, memoria, arroztasuna, aurrekariekiko lotura…

Ipuinen estetika surrealismoaren eta absurdoaren artean dabil. Pertsonaien ekintzak usu ulertezinak gertatzen dira magiarentzako lekua dagoen dimentsio batean ulertzen ez badira. Errealismo magikoaren ukituak ditu, beraz, Elorriagaren fikzioak; mamuak dira estetika horren sinbolorik argiena ipuinetan. Memoria Ikasketen arloan adierazi izan den moduan, pertsonaiak tormentatzen dituen iraganaren metafora gisa ageri ohi dira, eta, kasu honetan, ipuin bakoitzaren interpretazio indibidualerako nahiz obra osoaren irakurketari aplikatzeko balio dezake: bigarren planoarekin erkatuz gero.

Interesgarriagoa baiteritzot idazlana osatzen duen bigarren alderdi horri: Soro Barturen, ipuinak idazten dituen egilearen txikitako laguna, Europan barrena dabil sortzailearen arrastoari jarraituz, sortzen dituen testuen iturrira joz, Europako txoko banatan ezagutuko dituen pertsonaiekin Iturriaren lanari eta, orokorrean, literaturari buruzko elkarrizketa sutsuak izanez. Protagonistak gidatutako eztabaida horietan artifizio literarioen balio estetikoen nahiz sorkuntza prozesuaren gaineko diskurtso egituratu bat antzeman dezake irakurleak, zeina, une batzuetan, auto-justifikazio ariketa moduko batera gerturatzen dela iruditu zaidan. Beste planoan aurkezten diren ipuinen irakurketa hertsia egiten baita eztabaida horietako batean baino gehiagotan, eta irakurlearen jarduna gidatzeko arriskua agertzen dela iruditzen zait; preseski, zenbait ipuinen ludikotasunaren aldeko interpretazioa egiteko pistak ematen dira. Are, egilearen obsesioetako bat izan daitekeena azaleratzen da lerro horien artean; behin baino gehiagotan galdetzen dio Barturenek bidean topatzen duen lagunari zelako mailatakoa iruditzen zaion irakurtzen duen ipuina, estetikoki begiratuz, modernoa edo zaharra iruditzen ote zaion. Formatu aldetik, berritasuna dakar lan honek, Elorriagaren besteen antzera.

Azken kritikak

Emakume burugabea
Antxiñe Mendizabal Aranburu

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Natura berriak
Jon Gerediaga

Javier Rojo

Nik kantatu eta dantza egiten du mendiak
Irene Sola

Ibon Egaña

Ene baitan bizi da
Maddi Ane Txoperena

Javier Rojo

Moskito
Igor Estankona

Aritz Gorrotxategi

Funanbulistaren beldurra
Karlos Gorrindo

Javier Rojo

Miñan
Amets Arzallus Antia

Arrate Beristain

VHS
Oier Guillan

Javier Rojo

Bost egun, bost gau
Manuel Tiago

Javier Rojo

Hiru geltoki lurrun
Galder Perez

Javier Rojo

Aro beilegia
Lizar Begoña

Javier Rojo

Izuaren osteko gogoeta
Susan Buck-Morss

Ibai Atutxa Ordeñana

Haize-lekuak
Amaia Telleria

Javier Rojo

Bideko hitza. Euskal poema modernoen antologia (1951-2019)
Askoren artean

Igor Estankona

Artxiboa

Iraila 2020

Abuztua 2020

Uztaila 2020

Ekaina 2020

Maiatza 2020

Apirila 2020

Martxoa 2020

Otsaila 2020

Urtarrila 2020

Abendua 2019

Azaroa 2019

Urria 2019

Hedabideak