kritiken hemeroteka

8.545 kritika

« | »

Poesia kaiera / John Berger (Iñigo Roque Eguzkitza) / Susa, 2019

Margotuz bezala Joannes Jauregi / Berria, 2019-11-03

Udazkena bezalaxe, iritsi da Munduko Poesia Kaieren labealdi berria ere, beste bi izen eranstera pixkanaka gizenduz doan bilduma koloretsuari. Susa argitaletxeak morez jantzita ekarri digu John Berger poeta londrestarra, duela bi urte zendua eta makina bat diziplina artistikotan aritua, poesiaz gain, batik bat arte plastikoen alorrean.

Agian horregatik, badirudi koadroak pintatzen diren bezala idazten dituela Bergerrek poemak, oso irudi plastikoekin ehunduz poemaren haria. Ez du, halere, hitzen lilurarik galtzen plastikotasun horretan; izan ere, poemetan irudi eder, emankor eta ugariak landuagatik, irudiok ez zaizkio sekula gailentzen poemari berari, eta oreka fin bati eusten dio: “Ametsetan/ txori-arrautza zeru-urdin bat aurkitu nuen./ Urdina kaleko teilatuekin elkartzen den tokian/ atabal-joka aritzen da ez aditzeko maneran./ Nire begiek ikusten dute soinua”. Nabari da, halaber, Berger jabetzen dela plastikotasuneranzko bere joera horretaz, beldurrik gabe egiten baitie erreferentzia, esplizituki, artearen historiako izen nabarmen ez gutxiri: “Giorgionek izen bat ematen zion argi honi”, dio poema baten hasieran, adibidez: intertestu piktorikoa, literarioa baino gehiago.

Plastikotasunaren autokontzientzia hori nabarmentzen da irudion antolaketan ere, ia narratiboki baitaude elkarri lotuak, eta aurrerantz mugitzen dira beti, destolestuz bezala, sekula gehiegi zamatu gabe baina sakon barneratuz irudi bakoitzean: “Burruntzaliaren ilargi / maspildu eztainuzkoa/ altxatzen da mendiaren ostetik/ eta jaisten lapikora/ belaunaldiak zerbitzatuz/ lurruna dariola/ baratzean/ hazitik etorritakoa bilduz/ patatekin loditurik”.

Halatan, nago Bergerren poesiak hainbat mailatako irakurketak ametitzen dituela, eta, ondorioz, hainbat modu erabat desberdinetan goza daitekeela, hala axaletik leituta (irudien bizitasunetik) nola lerro bakoitza bizpahiru bider irakurrita ere, Bergerren iruditeriak atzean duen lirismo sarkorra zukutze aldera. Iruzkin hori boutade bat izango da akaso, poesia ia guztiaz esan baitaiteke, ziur aski, hainbat mailatako irakurraldiak ametitzen dituela (adituek jakingo dute hobeto). Baina iruditzen zait Bergerri dagokionez behintzat badela ezaugarri funtsezko bat, bereziki nabarmendu beharrekoa, gainera, horrek hainbat irakurle desberdinenganako bidea zelaitzen baitio, berdin poesiazale porrokatuaren atera edo lerro etenik apenas irakurri duenarenera. Horrekin ez diot, noski, Berger didaktikaren eremura kondenatu beharrekoa denik, baina esango nuke kaier hau ale polita dugula hasiberriari emateko.

Horiek esanda, merezi du aipatzea kaiera bera prestatzeko lana, bai itzulpenari dagokionez, bai poemen hautaketari dagokionez ere, zeina ez baita itzultzea baino lan xamurragoa. Hirurogei orriko poema sortaren antolaketa, kasuan kasuko hautu lexikoak eta hoskidetasunak, Autopotreta 1914-1918 poema Iparraldeko hizkeretara hurbiltzeko erabaki ausarta, Bergerren euskararen lerroz lerroko kadentzia… Horiek guztiak ez dizkiogu Bergerri berari zor, baizik itzultzaileari, Iñigo Roqueri, zeinak ohi duen lan bikaina eman baitigu kaier honetan ere. Nor den egileago, ingelesez idatzi zuena edo euskaraz eman duena, irakurleak esan beharko du.

Azken kritikak

Josefa, neskame
Alaitz Melgar Agirre

Jon Jimenez

Oihaneko ipuinak
Horacio Quiroga

Jon Jimenez

Reset
Aitziber Etxeberria

Mikel Asurmendi

Baden verboten
Iker Aranberri

Jose Luis Padron

Gizaberetxoak gara
Mikel Urdangarin Irastorza

Jon Jimenez

Iragan atergabea
Julen Belamuno

Hasier Rekondo

Haragizko erreformak
Mari Luz Esteban

Mikel Asurmendi

Eusqueraren Berri onac
Agustin Kardaberaz

Gorka Bereziartua Mitxelena

Juana
Jon Artano Izeta

Mikel Asurmendi

Kontra
Ane Zubeldia Magriñá

Jon Jimenez

Simulakro bat
Leire Ugadi

Maddi Galdos Areta

Carmilla
Joseph Sheridan Le Fanu

Ibon Egaña

Kontra
Ane Zubeldia Magriñá

Paloma Rodriguez-Miñambres

Patrizioak eta plebeioak
Kepa Altonaga

Mikel Asurmendi

Artxiboa

2025(e)ko abuztua

2025(e)ko uztaila

2025(e)ko ekaina

2025(e)ko maiatza

2025(e)ko apirila

2025(e)ko martxoa

2025(e)ko otsaila

2025(e)ko urtarrila

2024(e)ko abendua

2024(e)ko azaroa

2024(e)ko urria

2024(e)ko iraila

Hedabideak