kritiken hemeroteka

8.350 kritika

« | »

Kontrako eztarritik / Uxue Alberdi / Susa, 2019

Feminismoari esker dira, diren legezko emakume Mikel Asurmendi / argia.eus, 2019-04-26

Susa argitaletxearen Lisipe saileko bosgarren alea duzu Kontrako eztarritik (Emakume bertsolarien testigantzak) saioa. Uxue Alberdi bertsolari eta idazleak izkiriatua, Jule Goikoetxearen usaiako hitzaurrea dakarrena. Goikoetxeak dioenez, Alberdiren esana parafraseatuz, “liburu hau bertsolaritzari buruzkoa litzateke, emakumeak izaki unibertsalak balira”. Egileak hamabost bertsolarirekin izaniko solasaldien emaitza da Kontrako eztarritik. Liburua oso baliagarria da emakumea —emakume bertsolaria— ezagutzeko, baita testuinguru horretako feminismoaren ahots polifonikoa entzuteko ere.

Hitzaurrea, Sarrera, Epilogoa eta tarteko Hogeita bira atal urtsuek osatzen dute Kontrako eztarritik (Emakume bertsolarien testigantzak). Saileko beste liburuak bezala, izenburua letra xehez idatzita dator, alta, letra larriz gauzatuta dago. Nire uste arrean, Itziar Okarizen Nola iritsi bertsora emakume gorputzetik? galdera-aipuan dago emakume saldo honekin egileak izandako solasaldien gakoa. Hala berean, Uxue Alberdi idazleak erabilitako Bibliografia oparoak eransten dizkio liburuari funtsa, baita bere ofizioak —ofizioek— bermea eman ere.

Liburuko emakumeen jarrera bereganatzeko baitezpadakoa zaigu gizonezkoena ulertzea, bistan da. Horregatik emakumeen esaldi honek lagundu diezaguke aipatu jarrera ulertzen: “Gizonen pertzepzio eta sentsazioen gatibu gara denok. Gizonen hitzen gatibu”. Esaldi bat, gizonen elemenia artean. Liburua, egileak dioenez, ez du emakume hauen istorio sorta izan nahi, “tresna analitiko baten zirriborroa” baizik.

Hogeita bira jokatutako emakume bertsolarien jarduna mugatzen duten mekanismoen gaineko ene hurrupa sorta duzu jarraian.

a) Emakume bertsolarien historia —historiaren aldi bat—, istorioak eta gogoetak jaso ditugu liburu honen bidez. Baina, aurreratu bezala, ez da bertsolaritzari buruzko liburu bat. Badira izan ere — “gureak” izanagatik uste ditugun espazio aratzak— espazio lizunak. Ikaragarriak dira gizonezkoen zenbait jarrera, laborria sentitzeko modukoak. Ziur aski, eta horregatik, ageri denez, merezita idealizatu dugun bertsolaritzaren esparruan izan badaude ere, “gizonon muturreko jarrerak”. Bertsolaritzaren esparruan ere emakumea bortxatua izatetik ez baita salbu. Ez klase kondizioak ez ezein adierazpen artistikok salbuesten ez duen legez.

Oharra: esan gabe joan behar zuen hurrupako honek, baina tamalez, esan beharreko tragoa duzu lehenbiziko hori.

b) 42 eta 22 urte arteko emakume bertsolari aldra horren gogoetak bizi esperientzian funtsatuta daude, beren historia da, baita bertsolaritzaren historia ere. Kasuon, denak emakumeak izanik ere, askotariko pentsamenduen adierazle dira bereak. Denek ez dute feminismoa berdin analizatzen, ezta bere egiten ere. Alabaina, denek diotenez, “feminismoari esker dira, diren legezko emakume”. Edo horrela interpretatu dut.

c) Hausnarketak biziki kontrastagarriak dira, ez alferrik, euren adinen tarte-aldian ezagutu dugun jendartearen eboluzioa neurrigabea izan da. Emakumeei dagokienean, eraldatzearen bilakaera osagarria, osasuntsua.

Mendean ez omen dago iraultza soziala gauzatzeko aukerarik. Erran dezadan bestela, emakumea subjektua duen inguruan iraultza bizi dugu, ziur aski bakarra, baina nola ez ulertu eta hartu berau “aldaketa sozial”erako iraultza gisara ez bada.

d) Iraultza horren ordua ez zen helduko, “espazio publikoa” handi-handika hartzen dutenek/dugunok neurriz kanpo hartuko ez bagenu, gehiegikeriarik ez balego. Hala izanik, iraultza feminista jendarte patriarkal horren parametroak bestelako izariaz neurtzeko heldu delakoan nago. Eta norabide horretan, bertsolaritzaren neurriak eta doinuak berebizikoak begitandu zaizkit emakumeen iraultza elikatzen jarraitzeko.

e) Iruzkin honen egile honek, aldez edo moldez emakumearen egoeraren eragile, iraultza horren subjektua eta partaide ere baden aldetik, baditu motiboak interpelatua izateko. Alabaina, egiari zor, gizon horri —gizonaren arrak, arkeriak, heziketaren eta haziaren zamak elikatua—emakume Woolf zale amorratua onartuta ere, Shakespeareren emakumea ezin gutxiestekoa begitantzen zaio.

f) Kontzientea naiz: bertsolaria egiten da, emakumea egiten da, eta gizonok ere egiten gara. Badugu beraz, zer deseraiki, baita eraiki ere. Poeta gizonaren ildoan “geure aukeren jabe eraikiz ta erortzean berriro jaikiz”. Liburuan ageri legez, bertsotarako testuinguruak emakumea baldintzatzen du, beraz, emakumea eta gizona egin eta berregin behar dira egoera zinez irauliko bada, aldatuko bada.

g) Bertsolaritza espresio itzela izateaz gainera, pertsonaren burua agertzeaz batera, pertsonaren gorputz agertzailea ere badenez —emakumeei dagokienean gizonon soek gorputz arrakalatua—, bertsolaritzako emakume horien aldarrikapenak miraila izan daitezke bizitzako gaineratiko esparruetako bidea seinalatzeko.

h) Berdintasunezko jendartea eraikitzeko eskubideen berdintasuna funtsezkoa denez gero, emakumearen gorputzak irakurtzen ikasteko liburu paregabea duzu Kontrako eztarritik (Emakume bertsolarien testigantzak). Izan ere, tragoak trago, emakumeek badituzte funtseko arrazoiak gizonen esanen eta eginen ondoriozko tragoez ase egoteko.

i) (…)

Azken kritikak

Sorginak, emaginak eta erizainak
Barbara Ehrenreich / Deirdre English

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Ez naiz ondo akordatzen
Karlos Linazasoro

Mikel Asurmendi

Gerezi-denbora
Montserrat Roig

Amaia Alvarez Uria

Presbiziak lagundu omen digu
Edu Zelaieta

Mikel Asurmendi

Itsaso amniotikoa
Oihane Jaka

Aitor Francos

Itzulpena-Traducción
Angel Erro

Jon Jimenez

Itzulpena-Traducción
Angel Erro

Asier Urkiza

Maitasuna eta dirua, sexua eta heriotza
Mckenzie Wark

Nagore Fernandez

Fiesta: Eguzkia jaikitzen da
Ernest Hemingway

Aritz Galarraga

Biharraren hegietan
Maddi Sarasua Laskarai

Maddi Galdos Areta

Gaueko azken expressoa
Eneko Aizpurua

Aiora Sampedro

Aingeruak eta neskameak
June Fernandez

Ibon Egaña

...eta gauetik, euria
Fertxu Izquierdo

Nagore Fernandez

Nekropolia
Boris Pahor

Asier Urkiza

Artxiboa

2024(e)ko uztaila

2024(e)ko ekaina

2024(e)ko maiatza

2024(e)ko apirila

2024(e)ko martxoa

2024(e)ko otsaila

2024(e)ko urtarrila

2023(e)ko abendua

2023(e)ko azaroa

2023(e)ko urria

2023(e)ko iraila

2023(e)ko abuztua

Hedabideak