kritiken hemeroteka

7.871 kritika

Azken kritikak

« | »

Munduko tokirik ederrena / Iñigo Aranbarri / Susa, 2018

Dena da iragana orain Peru Iparragirre / Berria, 2019-02-10

Ez da erraza Iñigo Aranbarriren Munduko tokirik ederrena liburuaz (Susa, 2018) aritzean liburuan bertan topatutako hitzak ez lapurtzea. Iruzkin honi izenburua ematen dioten hitzak hartu ditut liburutik, eta hauek ere ez dira iragaten uztekoak: “Oraingoak ez diren zarrastadak eta joanak diren izaerak”. Hitzak lapurtzen jarraituta, kontrazaletik, oraingoan, “atzorik gabe ulertzerik ez dagoen oraina” da liburua osatzen duten hamar narrazioetan kontatzen dena. Iragan hori nola sublimatzen den, ostera orainean haragiztatzeko, horra liburu honen gakoetako bat.

Itauna sortu zait liburuaren uberan: zerk pizten du oroimena? Zerk behartzen du gogoa unea utzi eta atzera begirakoan jartzera? Datorkidan lehen erantzuna, zera da: etena. Badirudi, eta liburuan behin eta berriro ageri delako heriotza, denboraren jarioa eteten dela, nolabait, heriotzarekin (edo antzerako hausturekin), eta memoria, historia, ez dela etenpuntu bilduma bat baino. Agian urrutitxo joatea da, baina baliteke liburu hau Ibai ondoko jendea ipuineko Pirisen asmoaren gauzatze bat izatea: “Zein hobe gure hildakoak baino zer garen azaltzeko”. Azalpen lana, ordea, iraun duenak egin behar du, eta oroimena da horretarako ezinbesteko lanabes kamutsa.

Desagerpena, haustura, etena, espazio konkretu batean jazotzen da. Urola bailara da gertaleku nagusia, eta pertsonaiak ez dira pertsonaia isolatuak euren ipuin bereizietan; elkarren garaikide, elkarren aurrekari eta elkarren ondorengo ere badira askotan. Etenpuntuen artean loturak egiten ditu Aranbarrik testuei osotasun bat emanez, zeinak liburuko gertakariak gutxi gorabehera mapa-denbora-lerro lauso batean kokatzen laguntzen baitio irakurleari.

Izaera konkretu horrek ez du, halaber, kontatzen denaren mundurako joera zapuzten. Bien arteko orekan mantentzen da. Nahiz eta, zalantzarik ez, bailarako biztanleek edota liburuan zehar topatutako erreferentziak eta bizipenak, giroak, gertuko dituztenek geruza gehigarri bat izango duten, testuetara are gehiago gerturatzea erraztuko diena.

Bikoiztasun hori, partikularraren eta mundurakoaren artekoa, oroimenari ere badagokio, nolabait. Pertsonaien oroitzapenek osatzen dute liburua, baina oroitzapenok gutxitan dira pribatuak, beti dagozkio kolektiboari, pertsonaiak kolektiboari dagokion heinean. Deigarria da, uneka, nola lortzen duen Aranbarrik historian eta espazio konkretuetan zehar zabaltzen den kolektibo hori bizitzara ekartzea, haien oroitzapenak bizitzara ekarri eta irakurlearen oroitzapenetan txertatuz.

Iraganaren eta orainaren arteko geure baitako lotura bakarra dira oroitzapenak, eta haietatik mintzo dira pertsonaietako asko. Lehen pertsonan kontatzen dute beren historia, orainaldia azaldu nahian, baina, orobat, iraganaren bidez zuritu nahian. Nire irudiko, Aldaira ipuinean jotzen du goia liburuak, testu honek sortu dit, bederen, zirrararik handiena. Kontaketaren erritmoa eta iraganaren eta orainaldiaren arteko tentsioa larrituz doaz, elkarrizketek bakarrizketari lekua utzi ahala, harik eta konturatzerako su eztian jarritako lapikoko ura irakin-puntura heltzen den arte, irakurlea barruan ahaztuta.

Azken kritikak

Mamu eratortzeko moduak
Juanjo Olasagarre

Asier Urkiza

Udaberria sutan
Joxemari Iturralde

Nagore Fernandez

Ez dakit zertaz ari zaren
Ana Malagon

Paloma Rodriguez-Miñambres

Nikole bijotzekua
Edorta Jimenez

Mikel Asurmendi

Bihurguneko nasa
Uxue Apaolaza

Irati Majuelo

Euri zitalari esker
Itxaro Borda

Amaia Alvarez Uria

Itzultzeko etorri naiz
Felipe Juaristi

Hasier Rekondo

Ogia eta zirkua
Irati Jimenez

Paloma Rodriguez-Miñambres

Totelak
Fermin Etxegoien

Asier Urkiza

Haragi hosto
Juan Ramon Makuso

Paloma Rodriguez-Miñambres

Ez dakit zertaz ari zaren
Ana Malagon

Txema Arinas

Bihotza negar eta irri
Maryse Conde

Irati Majuelo

Sortaldekoak
Hedoi Etxarte

Igor Estankona

Itzultzeko etorri naiz
Felipe Juaristi

Jose Luis Padron

Artxiboa

Azaroa 2021

Urria 2021

Iraila 2021

Abuztua 2021

Uztaila 2021

Ekaina 2021

Maiatza 2021

Apirila 2021

Martxoa 2021

Otsaila 2021

Urtarrila 2021

Abendua 2020

Hedabideak