kritiken hemeroteka

7.355 kritika

Azken kritikak

« | »

Zuloa / Xabier Gantzarain / Elkar, 2018

Historiaren zuloan aztarrika Peru Iparragirre / Berria, 2018-06-10

Ez dira ugari arteaz euskaraz argitaratzen diren lanak. Horietako bat da Xabier Gantzarainen (Azkoitia, 1975) Zuloa (Elkar, 2018), nahiz eta arteaz diharduela esatea gehiegi sinplifikatzea den, agian. Historiaz dihardu arteaz bezainbeste, historia hurbilaz. Izan ere, Debako Udalak eta Elkar argitaletxeak historia hurbilaz idazteko ematen duten Tene Mujika bekaren laguntzaz egindako liburua da hau.

Arteaz eta historiaz soilik ez, memoriaz, indarkeriaz, edertasunaz ere ari da Gantzarain saiakera bilduma honetan, politikaz ari da, finean. Hogeita hiru saiakera jasotzen ditu liburuak, obra edo ekintza banatan oinarrituak. Abiapuntuko artelan horiek berehala gainditzen ditu ordea Gantzarainen jardunak. Askotarikoak dira egileak hautatu dituen obrak, liburuari izenburua ematen dion Ibon Aranberriren Zuloa instalaziotik Amable Ariasen Historia de Euskalerria koadernoraino, Maria Ruidoren ElectroClass dokumentaletik pasatuta, anitzak teknikari eta edukiari dagokienean.

Azken hamarkadotan Euskal Herriko gizartea zeharkatu duten auzi eta gatazka batzuk jasotzen dituen katalogo pertsonal gisa irakur daiteke Zuloa, eta horretan du muina. Artista hauen lanen gaineko iruzkinen bidez kontatzen baitu historia hurbila Gantzarainek. Lemoizko zentral nuklearraren proiektua eta haren aurkako mugimendua, gatazka armatua, elektoralismoa, Guggenheim efektua, turismoaren ertzak eta Euskadi markaren orbaina dira, besteak beste, lantzen dituen auzietariko batzuk, manikeismo antzuan erori gabe, baina perspektiba argi batekin.

Hartzaile baten ikuspuntutik aztertzen ditu artelanak egileak, bere biografiari lotuta ematen, eta egiten dituen azterketak ez dira eruditu batenak erudituentzako, historia hurbila kontatu eta kokatu duten artisten lana uste duguna baino gertukoagoa dela erakusten dutenak baino.

Idazkera aldetik eramangarria da oso liburua, gardentasuna eta soiltasuna mantentzen baititu Gantzarainek gogoeta sinboliko edo abstraktuenetan ere. Gozagarrien, dena dela, kontakizun konkretuen pasarteak iruditu zaizkit, hurbilak, egunerokoak eta zehatzagoak. Aztertzen edo aipatzen diren lan ia guztien irudiak liburuaren erdialdean edukitzeak, gainera, irudiz janzten du irakurketa, artelanez aritzean lagungarria dena.

Memoria ariketa bat da Zuloa, funtsean, kontrazalean beltzean zuri jartzen duen bezala, eta hala idatzita dago: “Memoria guztiak bezala tranpatia, kapritxosoa, obsesiboa, irrazionala, desegituratua, zatika emana, eta hala ere absolutua. Artelanak izan ohi diren moduan”. Izaera horrek batzuetan gorabeheratsu egiten du, ordea, liburua.

Zuloa osatzen duten saiakeretan ageri den historia ez da monolitikoa, estatikoa, zuloa da beste ezer bainoago, galdera da erantzuna baino. Historiaren beraren narrazioari buruzko hausnarketak ere badu lekua saiakerotan: nola kontatzen den gertatutakoa, nola baldintzatzen duen kontaerak gertatzen dena. Liburuan jasotzen diren artelanetako bakoitzak du bere lekua Euskal Herriaren historia hurbilean. Testuinguruan kokatzeko ariketa honetan argi geratzen da hori. Hori, eta ez ote ditugun sarriegi zuloaren bestaldera kondenatzen, ezikusiz, pasibotasunez, auskalo zeren mesedetan.

Azken kritikak

Analfabetoa
Iñigo Astiz

Alex Uriarte

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Estibalitz Ezkerra

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Javier Rojo

Irautera
Castillo Suarez

Irati Majuelo

Txikiaren handitasuna literaturan
Mariasun Landa

Amaia Alvarez Uria

Itsas bizimina
Pello Otxoteko

Hasier Rekondo

Bertsoak
Juan Mari Lekuona

Javier Rojo

Basa
Miren Amuriza

Txema Arinas

Maitasun keinu bat besterik ez
Hasier Arraiz

Ibai Atutxa Ordeñana

Auschwitzeko tatuatzailea
Heather Morris

Joannes Jauregi

Diplomatikoa
Machado de Assis

Aiora Sampedro

Enarak itzuli dira
Gari Berasaluze

Igor Estankona

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Irati Majuelo

Blues bat bizitzari
Patxi Ezkiaga

Igor Estankona

Artxiboa

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Hedabideak