kritiken hemeroteka

7.271 kritika

Azken kritikak

« | »

Zuloa / Xabier Gantzarain / Elkar, 2018

Historiaren zuloan aztarrika Peru Iparragirre / Berria, 2018-06-10

Ez dira ugari arteaz euskaraz argitaratzen diren lanak. Horietako bat da Xabier Gantzarainen (Azkoitia, 1975) Zuloa (Elkar, 2018), nahiz eta arteaz diharduela esatea gehiegi sinplifikatzea den, agian. Historiaz dihardu arteaz bezainbeste, historia hurbilaz. Izan ere, Debako Udalak eta Elkar argitaletxeak historia hurbilaz idazteko ematen duten Tene Mujika bekaren laguntzaz egindako liburua da hau.

Arteaz eta historiaz soilik ez, memoriaz, indarkeriaz, edertasunaz ere ari da Gantzarain saiakera bilduma honetan, politikaz ari da, finean. Hogeita hiru saiakera jasotzen ditu liburuak, obra edo ekintza banatan oinarrituak. Abiapuntuko artelan horiek berehala gainditzen ditu ordea Gantzarainen jardunak. Askotarikoak dira egileak hautatu dituen obrak, liburuari izenburua ematen dion Ibon Aranberriren Zuloa instalaziotik Amable Ariasen Historia de Euskalerria koadernoraino, Maria Ruidoren ElectroClass dokumentaletik pasatuta, anitzak teknikari eta edukiari dagokienean.

Azken hamarkadotan Euskal Herriko gizartea zeharkatu duten auzi eta gatazka batzuk jasotzen dituen katalogo pertsonal gisa irakur daiteke Zuloa, eta horretan du muina. Artista hauen lanen gaineko iruzkinen bidez kontatzen baitu historia hurbila Gantzarainek. Lemoizko zentral nuklearraren proiektua eta haren aurkako mugimendua, gatazka armatua, elektoralismoa, Guggenheim efektua, turismoaren ertzak eta Euskadi markaren orbaina dira, besteak beste, lantzen dituen auzietariko batzuk, manikeismo antzuan erori gabe, baina perspektiba argi batekin.

Hartzaile baten ikuspuntutik aztertzen ditu artelanak egileak, bere biografiari lotuta ematen, eta egiten dituen azterketak ez dira eruditu batenak erudituentzako, historia hurbila kontatu eta kokatu duten artisten lana uste duguna baino gertukoagoa dela erakusten dutenak baino.

Idazkera aldetik eramangarria da oso liburua, gardentasuna eta soiltasuna mantentzen baititu Gantzarainek gogoeta sinboliko edo abstraktuenetan ere. Gozagarrien, dena dela, kontakizun konkretuen pasarteak iruditu zaizkit, hurbilak, egunerokoak eta zehatzagoak. Aztertzen edo aipatzen diren lan ia guztien irudiak liburuaren erdialdean edukitzeak, gainera, irudiz janzten du irakurketa, artelanez aritzean lagungarria dena.

Memoria ariketa bat da Zuloa, funtsean, kontrazalean beltzean zuri jartzen duen bezala, eta hala idatzita dago: “Memoria guztiak bezala tranpatia, kapritxosoa, obsesiboa, irrazionala, desegituratua, zatika emana, eta hala ere absolutua. Artelanak izan ohi diren moduan”. Izaera horrek batzuetan gorabeheratsu egiten du, ordea, liburua.

Zuloa osatzen duten saiakeretan ageri den historia ez da monolitikoa, estatikoa, zuloa da beste ezer bainoago, galdera da erantzuna baino. Historiaren beraren narrazioari buruzko hausnarketak ere badu lekua saiakerotan: nola kontatzen den gertatutakoa, nola baldintzatzen duen kontaerak gertatzen dena. Liburuan jasotzen diren artelanetako bakoitzak du bere lekua Euskal Herriaren historia hurbilean. Testuinguruan kokatzeko ariketa honetan argi geratzen da hori. Hori, eta ez ote ditugun sarriegi zuloaren bestaldera kondenatzen, ezikusiz, pasibotasunez, auskalo zeren mesedetan.

Azken kritikak

Itsas bizimina
Pello Otxoteko

Igor Estankona

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Peru Iparragirre

Irautera
Castillo Suarez

Javier Rojo

Ia hemen
Juanjo Olasagarre

Mikel Asurmendi

Julien Vinsonen hegaldia
Patxi Zubizarreta

Aiora Sampedro

Kamisoi zuri zetazkoa
Alaine Agirre

Joannes Jauregi

Gauaz parke batean
Jon Mirande

Aritz Galarraga

Ur biren artean
Patxi Iturregi

Estibalitz Ezkerra

Disoluzio agiriak
Jose Luis Otamendi

Alex Uriarte

Han ez banengo bezala
Slavenka Drakulic

Ibon Egaña

Ez da erditzea
Ione Gorostarzu

Javier Rojo

Lerro etena (2004-2018)
Angel Erro

Peru Iparragirre

Denok gara Google
Xabier Etxaniz Rojo

Javier Rojo

Fakirraren ahotsa
Harkaitz Cano

Raf Atxuri

Artxiboa

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Urria 2018

Iraila 2018

Abuztua 2018

Uztaila 2018

Ekaina 2018

Hedabideak