kritiken hemeroteka

7.224 kritika

Azken kritikak

« | »

Epailea eta haren borreroa / Friedrich Dürrenmatt (Idoia Santamaria) / Erein / Igela, 2018

Ehiztaria ehizatzen Aiora Sampedro / Berria, 2018-06-03

Friedrich Dürrenmatt suitzarraren Epailea eta haren borreroa argitaratu dute berriki Erein eta Igela argitaletxeek. Literatura Unibertsaleko sailean argitaratu dute, eta Idoia Santamaria Urkaregik egin du itzulpena. Epaileez eta borreroez ari den nobela beltzak generoaren jatorrizko moldeetara eramaten du irakurlea izenburutik bertatik, botere-harremanei erreferentzia eginez.

Gaur egungo fikzioan, nobela beltzak lekukoa pasatu dio thrillerrari, politikaren barrunbeak erakusteko: zenbaitetan ironiaz, giro makiaveliko kitsch bat irudikatzen dute. Agian horregatik, gaurko kontaketa beltzetan edo poliziakoetan ia desagertua da giro politikoaren kritika, beste fikziozko genero batzuek hartua dietelako establishment-aren kritikarekiko monopolioa. Hala ere, thriller politikoek politikarien azpikeriak agerian jartzen dituzten garai hauetan, onartu behar dut zenbaitetan XX. mende hasierako nobela beltzetan marrazten zen giro hitsaren falta sentitzen dudala, gaur egungo fikzioak era askoz gordinagoan marrazten duena. Hutsune hori betetzeko balio izan dit nobela honek: suitzarrak maisuki irudikatzen du burgesia, botere-legegilea eta botere politikoa gurutzatzen direnean esperantza oro galarazteko duten ahalmena.

Aurrekoari loturik, Santamariak idatzitako hitzaurrean Durrenmattek nobela beltza idazteko izan zuen motibazioa azaltzen da, eta nabarmentzen du Europako topiko politikoak hausteko egiten duen ahalegina balioztatzekoa dela.

Hitzaurrean, artista suitzarraren idazketa-jarduna azaltzeaz gain, nobela irakurtzeko gakoak ematen dira. Antzerkigile gisa Brechtekin konparatu den idazle honek “ongiaren eta gaizkiaren arteko muga lausoa” erakutsi nahi du, Santamariaren hitzetan. Hitzaurre zabala eskaini dio lanari, idazlearen maisutasuna azpimarratuz; hitzaurreak ez du, hala ere, irakurlearen esperientzia mugatuko, Durrenmatt abila baita testuan irakurleak betetzeko hutsuneak uzten. Bide batez, hitzaurreak beren-beregi irakurketako zenbait alderdi zehazten baditu ere, beste bide batzuk zabaltzen ditu; izan ere, ez da irakurketa-gida hutsean geratzen, eta nobelaren inguruko testuak ezagutzeko ere balio du.

Iruditzen zait nobela ulertzeko beste datu esanguratsu bat izan daitekeela suitzarrak lana enkarguz idatzi zuela, eta gero egunkari batean atalka agertuz joan zela. Horrek irakurketa esperientzia xelebre bilakatzen du nobela hau; izan ere, kapitulu batetik bestera errepikatzen diren irudiak eraikitzeko duen maisutasunak trama zimendu egonkorren gainean aurreratzeko aukera ematen dio idazleari, irakurleak haririk galdu gabe kontaketaren gaineko iruditegi oso bat eraiki dezan ahalbidetuz.

Amaieran, generoari dagokion bezala, tramari aurreikusi gabeko bira bat emango zaio, irakurlea harrituko du, eta traidorearen eta heroiaren arteko nahastea eragingo du. Egia esan, azken maniobra iruditu zait nobelaren alderdirik ahulena, entretenimenduzko irakurketaren gustu gazi-gozoa utzi didana.

Azken kritikak

Winston
Martin Etxeberria

Aiora Sampedro

Laranja mekanikoa
Anthony Burgess

Joannes Jauregi

Etsaiak, lagunak, ezkongaiak, maitaleak, senar-emazteak
Alice Munro

Amaia Alvarez Uria

Aingurak eta arrangurak
Josu Jimenez Maia

Alex Uriarte

Larrutik ordaindua
Joseba Lozano

Iratxe Esparza

Amek ez dute
Katixa Agirre

Hasier Rekondo

Rosa itzuli da
Pako Aristi

Javier Rojo

Ostadarrak lurra ukitzen duen lekua
Edorta Jimenez

Peru Iparragirre

Winston
Martin Etxeberria

Javier Rojo

Berriro itzuliko balitz
Xabier Etxeberria

Joannes Jauregi

Aldi baterako
Manu Lopez Gaseni

Igor Estankona

Disoluzio agiriak
Jose Luis Otamendi

Igor Estankona

Duvoisin kapitainaren malura
Kepa Altonaga

Javier Rojo

Aingurak eta arrangurak
Josu Jimenez Maia

Aitor Francos

Artxiboa

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Urria 2018

Iraila 2018

Abuztua 2018

Uztaila 2018

Ekaina 2018

Maiatza 2018

Apirila 2018

Hedabideak