kritiken hemeroteka

7.271 kritika

Azken kritikak

« | »

Poesia kaiera / Dylan Thomas (Iker Alvarez) / Susa, 2017

Azkar eta ilun Alex Uriarte Atxikallende / Gara, 2018-06-02

Robert Zimmermanek Dylan Thomas poetarekiko sentitzen zuen ikusmiragatik hautatu omen zuen Bob Dylan izen artistikoa. Hori dio mitoak. Egia esan, horrelakoak, azkarrak dira Dylan Thomas zenaren berbak: iheskor, lotsati eta, batez ere, azkar. Hala bizi izan zen Thomas: azkar eta biharamunekoari erreparatu barik.

Hitz higatu zein benetako horiek, halaber, ardatz nagusi bitan daude gorpuztuta —testuetako langaiei dagokienez—: batetik, bizitza eta heriotza eskutik joatearen ziurtasuna; bestetik, ostera, sorkuntzaren zein suntsiduraren arteko harreman zuzen bezain derrigorrezkoa. Zutabe potolo horiez gain, baina, hirugarren zehar-gai bat ere gehitu gura luke irakurle honek: jainkoa nolabait aurkitzeko prozesu latza; bilakabide horretan, bederen, tankera askotako kontraesanekin egin zuen topo Thomasek eta, nire ustez, ez zuen jo bila zebilen helmuga edo enuntziatario desiratu harekin.

Azkar datoz berbak, esan legez, Thomasen eskutik; hasieran iluntasuna darie bere testuei. Izan ere, berbek organismo autonomoak dirudite, kaosean eta itzaletan murgildurik, inongo loturarik gabe. Modu horretan, egiteko gaitza da berbok lotzen dituen erreferentearekin jotzea (neronek, behintzat, ez dut jo oraindino), arkitektura berbala dirudien testuinguru poetiko horretan.

Thomasek, Iker Alvarezek txukun landutako kaier honetan, bizitza jaiotzen eta heriotzen joan-etorriek markatutako prozesua legez ulertzen du eta, prozesu horren enuntziatzailea Kristo dela deritzo. Bidenabar, jaiotza/heriotza prozesuez mintzatzean, ez dabil soilik gizakiaren ereduaren gainean; naturari dagokionez ere, Thomasek prozesu kutsua kausitzen du, bikain errepresentatzen dituen hamaika elementutan, esaterako, urtaroak, izadiko animaliak (txepetxa, oiloa…) zein bestelako elementu naturalak (sua, lurra, izarrak, basetxeak, artadiak, eta abar oparo bat); azkar kontatzen ditu, itzulera txartelik gabeko bidaia balitz bezala; azkar, ilun eta kamuts, prozesu baten gisan, hots, bizitza den prozesua bezala. Prozesuen, azkartasunaren, bat-batekotasunaren eta kontrajartzeen dialektika horrek ez du eragiten Thomasen estiloan gaien aldetik bakarrik; eragina hain da pisutsua, non galestarraren eraikuntza poetiko osoa dialektika horretantxe zuztartzen den. Ezingo dugu jakin dialektika horri erreparatzeko modua alkoholarekin izandako harreman estuaren kausaz sortua ote den, baina badakiguna zera da, inork gutxik dituela marraztu izadia, jaiotza eta heriotza edo jainkoaren irudia Thomasek bezala. “Imajinen dialektika” izenez bataia daiteke ikusmolde hau, mundua —bai fisikoa, bai sinbolikoa— imajinaz imajina planteatzen duelako, Jainkoaren irudi baldintzatzailea medio; hori bai, tristezia eta bakardadea moduko gaietara heltzean, dialektika hau xehatua edo zehatzago aplikatua ageri da, ezin jakin modu kontzientean ala ez.

Amaieran ez da hasierako Thomas zorrotz eta iluna; idazkerak azkarra izaten jarraitzen du, baina iraganaren paradisu betiko joanak, inozentzia edo nostalgia agertzen dira eta dialektika hori ahuldua dakusagu. Kontzeptualismorako joerarekin batera, edanarekiko dependentziak eta bere burua trenbidera botatzeko bulkadak gero eta handiagoak dirudite.

Ustekabeko amaierak, suspenseak, erritmo narratiboaren kadentzia aldaketek eta kontrajarritako imajinen joan-etorriak errotzen dute Dylan Thomasen lana; irakurlea bere bizitzan barrena darama, azkar, odola zainetan balitz bezala. Horrelaxe joan zen mundu honetatik Swansea-ko gizon arlote, hordi eta ahots lehorreko hura: azkar, oso azkar, eta ilun.

Azken kritikak

Itsas bizimina
Pello Otxoteko

Igor Estankona

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Peru Iparragirre

Irautera
Castillo Suarez

Javier Rojo

Ia hemen
Juanjo Olasagarre

Mikel Asurmendi

Julien Vinsonen hegaldia
Patxi Zubizarreta

Aiora Sampedro

Kamisoi zuri zetazkoa
Alaine Agirre

Joannes Jauregi

Gauaz parke batean
Jon Mirande

Aritz Galarraga

Ur biren artean
Patxi Iturregi

Estibalitz Ezkerra

Disoluzio agiriak
Jose Luis Otamendi

Alex Uriarte

Han ez banengo bezala
Slavenka Drakulic

Ibon Egaña

Ez da erditzea
Ione Gorostarzu

Javier Rojo

Lerro etena (2004-2018)
Angel Erro

Peru Iparragirre

Denok gara Google
Xabier Etxaniz Rojo

Javier Rojo

Fakirraren ahotsa
Harkaitz Cano

Raf Atxuri

Artxiboa

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Urria 2018

Iraila 2018

Abuztua 2018

Uztaila 2018

Ekaina 2018

Hedabideak