kritiken hemeroteka

7.352 kritika

Azken kritikak

« | »

Emakume burugabea / Antxiñe Mendizabal Aranburu / Elkar, 2018

Sustraiak eteteaz Aiora Sampedro / Berria, 2018-05-20

Liburu bat hasten dudanean arkatza eta oharretarako orria prest izaten ditut irakurri ahala etorritako burutazioak zerrendatzeko, gero horietako zenbait aukeratu, eta testuaren hari batzuk erakusteko asmoz. Baina hemen iruzkindutakoa testu berezia da, ipuin modura kontatutako poema batek osatutako liburua, hain zuzen. Ez dut koadernorik erabili gaurkoan, bada. Eta kontuak zer diren, idazten hasi arte ezin imajinatu zerrenda modura etorriko zirela burutazioak; lagin gisa doaz datozen lerroetan poema irakurri ondotik bururatu zaizkidanak: natura, bizitza, gorputza, askatasuna.

Orain arte Haur eta Gazte Literaturan aritu badira ere, Elkarren eskutik Antxiñe Mendizabalek eta Iraia Okinak helduentzako poema-ipuindua (ipuin-poematua?) argitaratu dute. Artefaktu erakargarria lehen begiratuan; emakume baten gorputz-enborrean gora igotzen dira zuztarrak, emakumeaz jabetuz. Azaleko irudi horrek eta testuko hitz batek laburtuko lukete liburuaren zentzua hobekien: andramina.

Ipuin batean bezala banatutako poeman, emakume baten biziberritzea kontatzen da; Anari abeslariaren hitzak ekarriz, bere buruaz beste bat egiteko bidea kontatzen da. Metaforaz blaitutako testua ekarri du Mendizabalek, eta paradoxaz eta polisemiaz baliatzen da paralelismoak egiteko: “Emazte guztiz ahaltsu, bere buruaz gabetzen da”. Konparazioak josiz, anbiguotasuna da nagusi testu sinbolikoan.

Bestalde, behin baino gehiagotan agertzen dira haitzuloak, eta kobazulo batean nola, hitzen oihartzunek garai mitiko batera garamatzate. Gizakia eta animalia bat ziren garaira. Bidaiak ibilbide zirkularra du, gainera; gaur egungo emakumeak, bizi berri bat hastekotan, historian atzera egiten baitu, hemen eta orain bizi berri bati ekiteko. Eta bidean, euskal tradizioari ere zenbait sastakada ematen dizkio.

Alderdi grafikoari dagokionez, Oikinaren marrazkiek ezin hobeto irudikatzen dituzte hitzak. Adreiluarekin hasten den liburua, adreiluarekin amaitzen da, tartean, zuhaitzak eta sustraiak igaroz. Latzak dira, bide batez, emakumearen irudikapenari lotutako koloreak; pasioa eta garraztasuna gehitzen diotela iruditu zait. Era ia sinestesikoan funtzionatzen dute testuarekiko.

Sustraiak mantentzearen beharraz mintzatu ohi gara askotan, eta hemen, kontraposizioan, sustraietatik erauzteko bidea ere gogorra begitantzen da, ahalegin behartua bada ere. Horra beste paradoxa bat. Aipatutako guztiak testu mardula bihurtzen du. Nahiz eta poema bakarrarekin atondutako liburua izan, irakurketa sakona egiten zaio irakurleari, baina ez, haatik, zaila.

Eta honela jarraitu genezake, lerroak idazten, irakurtzen dudan bakoitzean poemaren konnotazioak areagotzen direla iruditzen zaidalako, baina testua bihitzeko arriskua saihestu beharko; hobe irakurleak berak deskubritzea nora eraman dezaketen poema honen bideek.

Azken kritikak

Irautera
Castillo Suarez

Irati Majuelo

Txikiaren handitasuna literaturan
Mariasun Landa

Amaia Alvarez Uria

Itsas bizimina
Pello Otxoteko

Hasier Rekondo

Bertsoak
Juan Mari Lekuona

Javier Rojo

Basa
Miren Amuriza

Txema Arinas

Maitasun keinu bat besterik ez
Hasier Arraiz

Ibai Atutxa Ordeñana

Auschwitzeko tatuatzailea
Heather Morris

Joannes Jauregi

Diplomatikoa
Machado de Assis

Aiora Sampedro

Enarak itzuli dira
Gari Berasaluze

Igor Estankona

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Irati Majuelo

Blues bat bizitzari
Patxi Ezkiaga

Igor Estankona

Mugi/atu
Beatriz Chivite

Javier Rojo

Larrosak, noizean behin
Jon Iriberri

Aritz Galarraga

Kabitu ezina
Aintzane Usandizaga

Javier Rojo

Artxiboa

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Hedabideak