kritiken hemeroteka

7.539 kritika

Azken kritikak

« | »

Poesia kaiera / Alfonsina Storni (Uxue Alberdi) / Susa, 2017

Itsasoz jantzita Alex Uriarte / Gara, 2018-04-21

Gogoan dut, orain urte dezente, Benitori “…gauero, uretan euren buruaz beste egiten duten olerkariekin biltzen naiz” entzun niola. Zera pentsatu nuen, oriotarra iparra galtzen hasia zela; beste hitz batez, hura kontu erromantiko banala baino ez zela; bestela esanda, Atharratzekoa baino mito edo legenda hutsalagoa zela. Gerora, berriz, Alfonsina Storni ezagutu eta, orduan, lurrak eta itsasoak bat egin zuten. Jakina, ezin ahaztu argentinar hari “itsasoz jantziko naiz” irakurri nion unea. Lipar hartan, ostera, ez nintzen itsasoz janzteak zeritzanaren jakitun; irakurketan aurrera egitean ohartu nintzen hartaz ere.

Alfonsina Storni, zerbait izatekotan, emozioen eta sentimenen poeta da: bere idazketa-estiloari darion sentitze eta aldarri kutsuak aurrean dugun idazkia pasiotan igerian dagoela dirudi. Hori bai, ez da hamaika autoretan suma litekeen handinahizko sentsazioa: pasio gizatiarra da San Juangoarena, hots, gizatasunetik ernetzen den erotismo eta ezintasun sentipena. Bere olerkiak maitasunez (hala norberarekikoa, nola ingurukoarekikoa) eta bizipenez gainezka daude. Ez dago esan beharrik gai aldetik sailkatzeko idazle gaitza dela; baina gai esanguratsuenak adierazi behar banitu, emakumetasuna, desengainuak eta bularreko minbizia azpimarratuko nituzke. Halaber, “Okre” obrara arte sentsualitateari zein erromantikotasunari protagonismoa eskaintzen diela deritzot; lan horren ostean, baina, aldarri soziala eta abstraktutasunerako joera dira nagusi.

Storni literatura feministaren aitzindari adierazgarrienetakoa da, Latinoamerikako pisutsuenetakoa: bizitako aro ilunetan gizonaren nagusigoa kolokan jartzeko eta berdintasuna sustatzeko kemena erakutsi zuen, garaiko emakumearen “birjinatasuna” eta gizonaren errugabetasuna iraultzeko, alegia. Bere poemetatik, aldiz, zera goraipatuko nuke: hitzak aukeratzeko trebezia. Olerkiak joan olerkiak etorri, berbak zehatz-mehatz eta zorroztasunez xehatuak direla dirudi; argiago esanda, ez du ematen hitzon ordez besteren bat balia litekeenik, poemari hainbesteko indarra emango diona. Orobat, poema batzuetako antisonetoa lako baliabideak eta garaiko abangoardietara egokitzeko saiakera ere eskertzekoak dira.

Emakumea —bere egoera: beldurra, injustiziak, zapalkuntza, ilusioak, ametsak…— askotariko irudiz erakusten du Stornik: otsemea, tentazioa, lorea, mina, lilura, gaua, lapitza, liburua, e.a. Argentinarraren sorkuntza lirikoak, sarri, emakumearen askapen-bidaia antzekoa dirudi: “O, akabo nire haragi-minak”-etik “Baditun oraino irrikak eskueran / goza oro, eder sexu denak / gizon-usoak bulba-olibondoari baketsu”-ra. Oro har, gizonarekiko mendekotasuna, genero-bereizkeria eta banaketa desegokia salatzen direla dakusagu, ados, baina, era berean, ez dago gizonarekiko gorrotorik —maiz irakurketa hembristak egin zaizkio bere obrari eta ez, ordea, feministak, bere funtsean—; are gehiago, egileak, pasarte ugaritan, berdintasunak dakarren bakea laudatzen du.

Dena dela, idatzien bukaera barrundatu bezain fite argi liteke hasieran deszifratzeko gai izan ez naizen hori: eskaintzak egiten ditu, antzerki-emanaldi baten gibelean egiten den esker-ematea legez. Batetik, bere bidaideaz mintzo da, hau da, Horacio Quirogaz —”Horacio Quirogari” atalak agur-gutun esentzia du—; bestetik, berriz, defenditutako idealak (plazeraren apologia, maitasunaren laudorioa, askatasun-grina) berresten ditu —”Eros jainkoari” eta “Buenos Airesen tristeziari” pasarteetan—. Bukaera, ordea, puzzle tankerakoa da. Bere desegitea nola gauzatuko den —zeharka— erakusten eta osatzen du: “Gaur arratsaldean”, “Amarentzako hitzak”, “Itsasoaren aurrean”, “Hilerria itsasoari begira” eta, azkenik, “Lotara noa”.

Horrelaxe, lotara joan beharraren ezintasun zein nekez, murgildu zen uretan Alfonsina Storni, gure barruetan itsasoa loratzeko.

Azken kritikak

Poesia kaiera
Forugh Farrokhzad

Irati Majuelo

Hormako paper horia
Charlotte Perkins-Gilman

Amaia Alvarez Uria

Gaitzaren loreak
Charles Baudelaire

Javier Rojo

Poesia kaiera
June Jordan

Igor Estankona

Nobela errealista bat
Joxean Agirre

Joannes Jauregi

Moio - Gordetzea ezinezkoa zen
Kattalin Miner

Aiora Sampedro

Den-dena nahi dugu
Nanni Balestrini

Ibon Egaña

Erbesteko elurra
Felipe Juaristi

Javier Rojo

Lurra eta dardara
Askoren artean

Irati Majuelo

Miren eta erromantizismoa
Ramon Saizarbitoria

Imanol Mercero

Ai ama!
Arantxa Iturbe

Aritz Galarraga

Mesfidatu hitzez
Jon Arretxe

Javier Rojo

Francoren bilobari gutuna
Askoren artean

Aiora Sampedro

Kutsaldian
Paolo Giordano

Joannes Jauregi

Artxiboa

Maiatza 2020

Apirila 2020

Martxoa 2020

Otsaila 2020

Urtarrila 2020

Abendua 2019

Azaroa 2019

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Hedabideak