kritiken hemeroteka

7.905 kritika

Azken kritikak

« | »

Zaldi beltzak zeruan / Txomin Peillen / Pamiela, 2018

Iceberg beltzaren gainaldea Peru Iparragirre / Berria, 2018-04-01

Txomin Peillenenek (Paris, 1932) idatzitako Gauaz ibiltzen dana (Kriseilu, 1967) izan zen, errepikatzen denez, euskarazko hirugarren nobela beltza, Jose Antonio Loidiren Hamabost egun Urgainen (1955) eta Mariano Izetaren Dirua galgarri (1962) liburuen ostean. (H)ilbeltza Euskal Nobela Beltzaren Astearen ekimenez atera da, Gauaz ibiltzen dana eleberriaren berrogeita hamargarren urteurrena dela-eta, Zaldi beltzak zeruan (Pamiela-Maiatz, 2018) ipuin-bilduma. Eleberri horren hiru atalek ematen diote hasiera bildumari. Peillenek, liburuaren aurkezpenean: “[Gauaz ibiltzen dena] liburuaren parte onena dela iruditzen zait, tartekoa. Hasiera geldo samarra baitu liburuak, eta amaiera ez zait ona iruditzen”. Hiru atal horiez gain beste bost narrazio labur biltzen ditu liburuak: lehenik argitaratu gabeko lau eta lehendik argitaratutako Lege-mediku aditua.

Joseba Sarrionandiaren hitzaurrea du bildumak. Peillenen obra zabalaren azalpen labur bat egiten du bertan, “icebergaren gainaldea seinalatuz bezala, abisatzeko Txomin ez dela euskal idazle soil bat, baizik eta, arean, euskal idazle-elkarte bat”. Apenas ehun orri dituen liburu hau ere iceberg baten gainaldearen gisara ikus daiteke, ur azpian ezkutatuta dagoenari sarrera bat bezala.

Peillenen beraren lanera gerturatzeko parada aproposa da bilduma. Sarrionandiak esaten duen bezala Peillen idazle-elkarteak ugari eta zabal idatzi baitu eta liburu honetan horretarik hainbat zertzelada ageri baitira. Martxoaren 8an Berriari eskaini zion elkarrizketan argitzen ditu Peillenek liburuari eta bere ibilbideari buruzko hainbat gako, Jon Miranderen eta E.A. Poeren eskutik heldu zela bera genero beltzera, adibidez.

Nabaria da, elkarrizketan esaten duenaren bidetik, etnografiaren garrantzia Peillenen idatzietan: jendea nola bizi den kontatzen du, zer duen jaten, nola den harremantzen. Italiako, Mexikoko, Normandiako edo Euskal Herriko gertakariak kontatzen dituela, bokazio hori du. Horren froga argia da liburu honetan ipuin bilakatutako Maddi Hardoiren lekukotasun lazgarria: Zakur bazka. Ahozkotasunetik gertu dago darabilen idazkera ere.

Oro har soiltasuna darie narrazio hauei, bortizkeria soila, ez dute alferreko apaingarririk eta batzuetako tonua hotza izatera ere iristen da, zehaztasuna eta zorroztasuna ere ez da falta behar den lekuan. Pertsonen eta, batez ere, gizartearen (edo gizarteen) azterketak eta bidegabekerien salaketak dira narrazio hauetako gehienak. Gaizkiaren eta, ale batzuetan, globalizazioaren gaineko gogoetak ere badira, besteak beste. Genero beltzari dagozkion ohiko topiko batzuk biltzen dira liburuan, baina badago, zorionez, haietatik harago begiratzeko tartea ere.

Azken urteotan antolatu den (H)ilbeltzak ikusgarritasuna ekarri dio nobela beltzari. Egia da, edo hala dela iruditzen zait, behintzat, urtez urte generoko hainbat liburu argitaratzen diren arren, irakurlegoa badutenak, ez zaiela beti merezi duten lekua uzten. Erreferentzia argia bilakatzen ari da, baina, (H)ilbeltzaren bilgunea, elkargune gisa, lehenik, baina baita gune sortzaile gisa ere. Antolatzen dituzten hitzaldi eta mahai-inguruak, liburu hau bera edo (H)ilbeltza beka dira, besteak beste, asmo horren erakusle argiak.

Azken kritikak

Infinitua ihi batean
Irene Vallejo

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Agur, maitea, ikusi arte
Massimo Carlotto

Asier Urkiza

Izurritea
Onintza Enbeita

Nagore Fernandez

Egungo euskal krimen-literatura
Askoren artean

Paloma Rodriguez-Miñambres

Totelak
Fermin Etxegoien

Mikel Asurmendi

Krakovia
Goizalde Landabaso

Irati Majuelo

Faith
Lander Garro

Ibon Egaña

Walden
Henry David Thoreau

Asier Urkiza

Eraikuntzarako materiala
Eider Rodriguez

Nagore Fernandez

Poesia kaiera
Alda Merini

Paloma Rodriguez-Miñambres

Zeruak eta infernuak
J.M. Olaizola "Txiliku"

Mikel Asurmendi

Krakovia
Goizalde Landabaso

Aitor Francos

Dortokaren begirada
Jon Arretxe

Aitor Francos

Bihurguneko nasa
Uxue Apaolaza

Hasier Rekondo

Artxiboa

Urtarrila 2022

Abendua 2021

Azaroa 2021

Urria 2021

Iraila 2021

Abuztua 2021

Uztaila 2021

Ekaina 2021

Maiatza 2021

Apirila 2021

Martxoa 2021

Otsaila 2021

Hedabideak