kritiken hemeroteka

7.326 kritika

Azken kritikak

« | »

Maite ditut maite / Ismael Manterola / Edo!, 2017

Bazter miresgarriak Iratxe Esparza / Gara, 2017-11-04

Garaitasunaren ikerketa zehatza burutzeak zailtasun ugari ditu, eta, kulturaren muineraino heltzean, korapiloa handitzen doa; izan ere, ez da erraza euskal artearen nondik norakoak azaltzea. Ismael Manterolak Edo! argitaletxeko Literola sailean plazaratu zuen euskal arteari buruzko lan hau, historiografiaren eta saiakeraren artean dagoen liburua. Egilearen esanetan, asmoa da, XIX. mendearen bukaeratik hasita, XX. mendean zehar Euskal Herriko artearen arloan transmititu diren joerak jakinaraztea, baloreak eta iruditegia biltzea, eta, bide batez, arte modernoaren ekarpenak edo sorkuntza artistikoan zein pisutsua izan den tradizioa nabarmentzea.

Beraz, eskertzekoa da mende batez euskal artean gertatutako aldaketen eta eraginen estudioa esku artean izatea, zenbatezinak baitira Manterolak eskaintzen dituen datuak eta sakona egindako dokumentazio ikerketa; horregatik, liburua patxadaz irakurri behar da, arretaz, artearen munduan adituak ez garenok haria ez galtzeko, nahiz eta testuan irekitzen den ikerketa lerro bakoitzean irakurleok beti izan ikasten ari garen pertzepzioa.

Hori guztiori erakusteko, “Sarrera” eta Xabier Gantzarain Etxanizek idatzitako “Epilogoa”-z gainera, Manterolak lau ataletan sailkatzen du liburua. Lehendabizikoak arte modernoaren, tradizioaren eta Euskal Herriko artearen berri ematen du; dakigunez, ekoizpen literarioan bezala, XX. mendearen hasierako hamarkadetan artistek esentziarekiko atxikimendua adierazi zuten baserri eta itsas gaien erabilera indartuz. Alegia, Bilbo hiriaren inguruan hasiberri zen hazkunde ekonomiko eta industrialarekin talka egiten zuen ikuspegi idealistaren alde agertu ziren. Manterolak artisten motibazioak eta margolanen zein eskulturen joerak kontuan hartzen ditu arte modernoaren garapenaren sorreraz edota tradizioaren begirada berritzaileei buruz hitz egiten duenean.

Bigarren atalean, etikak eta estetikak bat egiten dute; beraz, artisten engaiamendua eta artearen autonomia bezalako gaiek interesgunea bereganatzen dute, eta gizarteak eta artelanak banaezinak direlako ideia azpimarratzen da, baita haietan txertatuta dauden kezka sozialak eta identitatearen auzia ere.

Hirugarren zatian, artearen sistemaren inguruko gogoetak zabaltzen dira; euskal artea sendotzeko azpiegituretatik (museoak, galeriak eta egileen ibilbidea sendotuko zuten ekimen pribatuak), erakundeen babeseraino (bekak, diru laguntzak, sariak), ezinbestekoak denak kulturaren edozein egitasmoa sustatzeko.

Laugarren atalean, euskal artearen unibertsoan transmititu ez dena azaltzen da eta hutsuneei ahotsa ematen zaie; haien artean, nola ez, emakumezko sortzaileen lanak daude, emakumeak izatearren bigarren maila batean eta historiografiatik kanpo gelditu direnak, jorratutako gaiak genero sistemak markaturiko arauen mugen beste aldean daudelako. Azken atal honetan ere, Manterolak pentsamenduaren mundua hizkuntza dela baieztatzen du, eta horrekin batera euskaren inguruko hausnarketa lekua irabazten doa azkenaldiko euskarazko produkzio zientifikoaren urritasunari kritika zorrotza eginez.

Egileak atxikimendu kulturalaren (kultura pentsamenduaren kudeaketa eta gisa-jokamoldetzat hartuta) beharraz idazten du, artea, literatura bezala, lurralde baten sare kulturalaren partaide aktiboa delako sarritan euskal arteak Espainia, Frantzia eta Italiako errepertorioei begiratu behar izan badie ere —bestalde artelanak aberasteko berebizikoa dena—.

Hitz batean, Manterolak euskal ondasun kulturalari eta euskal artearen errepertorioari buruz beharrezkoa bezain gomendagarria den liburua eskaintzen digu.

Azken kritikak

Lerro etena (2004-2018)
Angel Erro

Javier Rojo

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Sustrai Colina

Jamaikako neska
Joxemari Iturralde

Javier Rojo

Mari-mutil handi baten bluesa
Leslie Feinberg

Onintza Irureta Azkune

Idazleen gorputzak
Eider Rodriguez

Javier Rojo

Oroimenaren xaflakortasunaz
Paloma Rodriguez Miñambres

Javier Rojo

Urtaroak eta zeinuak
Jon Gerediaga

Igor Estankona

Maitasun keinu bat besterik ez
Hasier Arraiz

Iratxe Esparza

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Hasier Rekondo

Deklaratzekorik ez
Beñat Sarasola

Javier Rojo

Mundutik mundua
Edu Zelaieta

Javier Rojo

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Amaia Alvarez Uria

Iraganaren izterrak
Gorka Salces Alcalde

Igor Estankona

Jamaikako neska
Joxemari Iturralde

Estibalitz Ezkerra

Artxiboa

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Urria 2018

Iraila 2018

Hedabideak