kritiken hemeroteka

7.810 kritika

Azken kritikak

« | »

Arrotz eta eder / Pako Aristi / Susa, 2016

Nitasunaren ifrentzuak Hasier Rekondo / Berria, 2016-06-26

“Zer jakin nahi dut nitaz? Dena? / Ala bizitza gehiegi / eskastuko ez didan / informazio galbahe bat aski?”, dio Pako Aristik (Urrestilla, 1963) Selfie izenburuko poeman, Arrotz eta eder (Susa, 2016) bere azken liburuan. Nitasunaren ifrentzu den besteaz mintzo da. Iruzkintzen ari garen liburu honetan, ordea, Aristik dena jakin nahi du, bizitzak ematen dion soseguak eta ezinegonak akuilatuta, bizitzaz, bere buruaz, eta besteek sortzen dizkioten urradurez eta plazeraz dihardu.

Poesiarik argitara eman gabe 11 urte eman ondoren, Urari ostutako poemak (Susa, 2014) liburuan ekindako bideari eutsi dio berriro ere Urrestillakoak: esentzia (izpirituaz harago) pertsonalaren arakatze prozesuan murgildu du bere burua eta bere poesia, gizartearekiko hausturetan sakonduz eta berezkoa duen bide propioa eraikiz. Aurreneko liburuan zenbait poema umotu gabeak begitandu bazitzaizkidan ere, oraingo honetan Aristik asmatu egin duelakoan nago, poesian ere asmatzeak garrantzia baitu, eta ez da beti lortzen.

Liburua zazpi ataletan banatuta dago, oso bestelako gaien arteko uztartzearekin jarraituz: Egunsentiak, Mundura Esnatuak, Gerla Isilak, Balak eta Izarak, Arroztu Gintuztenei, Aroen Legean (hermetikoena eta enetzat gorenena) eta Soseguaren Taupadak. Poesiaren betiko gaiak eta, nola ez, “superpotentzia emozional honi” dagozkion beste batzuk ere: bizitza, heriotza, maitasuna, gorputza, sexua, gatazkaren ondorengo heroi garaituak. Aristik ondo eusten dio erritmo poetikoari, eta, noizean behin larregizko narratibitatearen urmaeletan urperatzen bada ere, ahots sendo baten jabe dela erakusten du.

Orainaren aldarean edan dezagun du guraririk sakonena poetak, guztiok edan dezagun, dena aldatu dadin eta ezer aldatu ez dadin, haren existentziak xede bakarra izan baitu. “Noiz izan gara ederrago / gaur garena baino”, dio liburuari izenburua ematen dion Arrotz eta eder poema esanguratsuan, “laket bizi nahiaren adiskide”.

Isiltasunaren kronika bezalako poemetan poetak gailurra jotzen du. Ahotsa eta existentzia bare direnaren seinale ezkuta-ezin bilakatzen baitira. “Hostoen dantza haizearen menera, / ba ote gauza ederragorik? / Jakin beharra al dago / hostoak haltzarenak direnik?”. Bizitzak aurre hartzen dio literaturari, alta, poesiak beste zirrikitu bat eskainiko dio bizitzari berari ere, lerro gogoangarrion bidez eskaini ere: “Egon zaitez seguru / bakea dugula aiduru, / noizbait gauden lekuan / egoten ikasten badugu”. Esatea erraza, egonean egotea zailago, poesiak erakutsi lezake bide iniziatikoa, apika.

Liburuak ez ditu ahazten Gure Gaiak eraginiko kalte-ordain sekundarioak edota garapenaren ondoriozko kalte sekundario krudelenak. Aristiren begirada anti-heroiari gorazarre egiteari zuzenduko zaio. Balak eta Izarak atala paratu du propio xede horretarako egileak. Distantziak ematen duen boterea lagun, gatazkaren ondorengo potreta lazgarriak marraztu dizkigu Aristik. “Agur eta ohore gudari zaharrari, / Estatuari aurre egin ondoren / zorupeko sukalde ketsuan / ogitartekoak prestatzen / dituen heroiari, / heroi orain den / ala lehen izan zen / erabakitzen duen bitartean”.

Aristiren begirada poetikoak, eta politikoak, azken aldian eraso ugari jasan dituen arren, eder eta harro jardun du ahots poetikoaren berreskuratzean, artaldetik kanpo dagoen existentzia sosegatua bidaide.

Azken kritikak

Babel aurretik
Joseba Gabilondo

Mikel Asurmendi

Lazunak azkazaletan
Oihana Arana

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Bidaia (h)ariketak
Oihane Zuberoa Garmendia Glaria

Aiora Sampedro

Taxiak ez dira inoiz gelditzen
Xabier Montoia

Nagore Fernandez

Arkanbele kantak
Mikel Taberna

Hasier Rekondo

Jende likidoa
Nerea Arrien

Paloma Rodriguez-Miñambres

Analfabetoa idazle
Agota Kristof

Nuria Cano

Borroka armatua Euskadin
Emilio Lopez Adan

Mikel Asurmendi

Familiaren lexikoa
Natalia Ginzburg

Irati Majuelo

Arkanbele kantak
Mikel Taberna

Paloma Rodriguez-Miñambres

Jende likidoa
Nerea Arrien

Nagore Fernandez

Ni eta Gu. Zazpigarren uhina
Pako Aristi

Aiora Sampedro

Isiltasunaren ildoetan
Amaia Iturbide

Igor Estankona

Olivetti
Aitziber Etxeberria

Iban Lantxo

Artxiboa

Ekaina 2021

Maiatza 2021

Apirila 2021

Martxoa 2021

Otsaila 2021

Urtarrila 2021

Abendua 2020

Azaroa 2020

Urria 2020

Iraila 2020

Abuztua 2020

Uztaila 2020

Hedabideak