kritiken hemeroteka

7.044 kritika

Azken kritikak

« | »

Lili eta biok / Ramon Saizarbitoria / Erein, 2015

Folletin proustiarra Ibon Egaña / Deia, 2016-04-16

Martutene-ren spinoff bat irudi lezake Lili eta biok-ek: eleberri hartako Martin protagonistaren alter egoa, Faustino Iturbe, da hemen protagonista, eta Martutene-n bigarren planoan zegoen Otzeta fikziozko herria eta gerra zibila lehen planora dakartza Lili eta biok-ek. Ordukoan bezala, gizonezko idazle baten eta emakumezko gazte baten arteko enkontruak (oraingoan sexuala ez denak, zorionez) jartzen du abian narrazioaren motorra, Lili neska nerabearen eta Faustino Iturbe idazle helduaren artekoak.

Lilik Otzetako aitonari entzundako gerrako pasadizo bat kontatzen dio Faustinori, eta kontakizun horren hariak josteari lotzen zaio pertsonaia nobelagilea. Juan Aramendia falangistaren eta Otzetako Rosaritoren arteko ezinezko maitasun-istorioaren berri izan ondorengo zazpi egunak gertaera haren egia berrosatzera datozen zantzu, enkontru eta kasualitateen multzoa dira. Bigarren mailako pertsonaia (are animalia) guztiek garamatzate Otzetara eta Juan eta Rosaritoren kontakizuna osatzera, sinesgarritasunean pitzadurak sortzeraino.

Badu nobelak folletinetik, eta baita tragedia klasikotik ere (Edipo erregea etor dakiguke gogora pertsonaien anagnorisietan). Baina, izatekotan, Proustek idatzitako folletin bat izango litzateke Lili eta biok, zeren prosak eta idazketak, xehetasunei emandako garrantziak eta mundu bat sortzeko gaitasunak igotzen dute nobela goragoko mailara. Horregatik du beharrezkoa arnasa luzea eta pertsonaiak eraikitzera, paisaian, gorputzetan, detaile txikienetan arreta jartzera emana den narratzailea.

Ez dira berriak gerra zibilaren inguruko kezkak Saizarbitoriarenean (errua, memoriaren transmisioa, herentzia ideologikoa). Lili eta bioken berritu egiten dira auziok eta erdigunea hartzen dute beste batzuek: heroi izan ez zirenen eta koldarren duintasunak, bando okerrean kokatu zirenen zintzotasunak. Iraganaren irakurketa politikoek ezinbestez ezkutatzen dituzten ñabardura indibidualei eta auzi etikoei heldu nahi izan die Saizarbitoriak eleberrian, eszena eta gogoeta beharrezkoak jasoz. Aldika zalantza sortu zait, ordea, ez ote dituen hurbilpen horrek etika eta ardura kolektiboak gehiegi lausotzen eta despolitizatzen.

Saizarbitoriaren beste obsesio batek ere zeharkatzen du Lili eta biok. maskulinitate galduarekiko mirak, Faustino Iturbe ostomizatu eta desio sexualik gabekoan haragituak. Nobelagilea, izan ere, gerrako kontakizuna berrosatzearekin batera, birilitatea ere berreskuratuz doa, eta hura errekuperatutakoan soilik izango da gai hala kontenplaziotik ekintzara pasatzeko nola idazteari ekiteko.

Irakurleak erabaki beharko du sinesgarritasunaren jolasean noraino iristeko prest dagoen; neuri urrutiegira eramana egin zait aldika (eta maiz justifikatzen zaila Lili eta Faustinoren arteko harremana ere), baina gehiegikeria zenbaiti ironiazko irribarrea egindakoan, gozatu egin dut istorioarekin, prosarekin, umorearekin eta, finean, zazpi egun fikziozko mundu propio batean pasa izanarekin.

Azken kritikak

Erreka haizea
Sonia González

Aiora Sampedro

Bakartasunaz bi hitz
Filipe Bidart

Aritz Galarraga

Pelegrinak
J.E. Urrutia Capeau

Hasier Rekondo

Errukiaren saria
Iñaki Irazu

Alex Uriarte Atxikallende

Mendi-joak
Aingeru Epaltza

Estibalitz Ezkerra

Zauri Bolodia
Oier Guillan

Mikel Asurmendi

Zuloa
Xabier Gantzarain

Peru Iparragirre

Mendi-joak
Aingeru Epaltza

Ibon Egaña

Ahotsak eta itzalak
Maixa Zugasti

Javier Rojo

Gerra txikia
Lander Garro

Roberto Moso

Girgileri Anderea
Maialen Hegi-Luku

Amaia Alvarez Uria

Etsaiak, lagunak, ezkongaiak, maitaleak, senar-emazteak
Alice Munro

Joannes Jauregi

Epailea eta haren borreroa
Friedrich Dürrenmatt

Aiora Sampedro

Bioklik
Asel Luzarraga

Iratxe Esparza

Artxiboa

Ekaina 2018

Maiatza 2018

Apirila 2018

Martxoa 2018

Otsaila 2018

Urtarrila 2018

Abendua 2017

Azaroa 2017

Urria 2017

Iraila 2017

Abuztua 2017

Uztaila 2017

Hedabideak