kritiken hemeroteka

7.325 kritika

Azken kritikak

« | »

Lili eta biok / Ramon Saizarbitoria / Erein, 2015

Folletin proustiarra Ibon Egaña / Deia, 2016-04-16

Martutene-ren spinoff bat irudi lezake Lili eta biok-ek: eleberri hartako Martin protagonistaren alter egoa, Faustino Iturbe, da hemen protagonista, eta Martutene-n bigarren planoan zegoen Otzeta fikziozko herria eta gerra zibila lehen planora dakartza Lili eta biok-ek. Ordukoan bezala, gizonezko idazle baten eta emakumezko gazte baten arteko enkontruak (oraingoan sexuala ez denak, zorionez) jartzen du abian narrazioaren motorra, Lili neska nerabearen eta Faustino Iturbe idazle helduaren artekoak.

Lilik Otzetako aitonari entzundako gerrako pasadizo bat kontatzen dio Faustinori, eta kontakizun horren hariak josteari lotzen zaio pertsonaia nobelagilea. Juan Aramendia falangistaren eta Otzetako Rosaritoren arteko ezinezko maitasun-istorioaren berri izan ondorengo zazpi egunak gertaera haren egia berrosatzera datozen zantzu, enkontru eta kasualitateen multzoa dira. Bigarren mailako pertsonaia (are animalia) guztiek garamatzate Otzetara eta Juan eta Rosaritoren kontakizuna osatzera, sinesgarritasunean pitzadurak sortzeraino.

Badu nobelak folletinetik, eta baita tragedia klasikotik ere (Edipo erregea etor dakiguke gogora pertsonaien anagnorisietan). Baina, izatekotan, Proustek idatzitako folletin bat izango litzateke Lili eta biok, zeren prosak eta idazketak, xehetasunei emandako garrantziak eta mundu bat sortzeko gaitasunak igotzen dute nobela goragoko mailara. Horregatik du beharrezkoa arnasa luzea eta pertsonaiak eraikitzera, paisaian, gorputzetan, detaile txikienetan arreta jartzera emana den narratzailea.

Ez dira berriak gerra zibilaren inguruko kezkak Saizarbitoriarenean (errua, memoriaren transmisioa, herentzia ideologikoa). Lili eta bioken berritu egiten dira auziok eta erdigunea hartzen dute beste batzuek: heroi izan ez zirenen eta koldarren duintasunak, bando okerrean kokatu zirenen zintzotasunak. Iraganaren irakurketa politikoek ezinbestez ezkutatzen dituzten ñabardura indibidualei eta auzi etikoei heldu nahi izan die Saizarbitoriak eleberrian, eszena eta gogoeta beharrezkoak jasoz. Aldika zalantza sortu zait, ordea, ez ote dituen hurbilpen horrek etika eta ardura kolektiboak gehiegi lausotzen eta despolitizatzen.

Saizarbitoriaren beste obsesio batek ere zeharkatzen du Lili eta biok. maskulinitate galduarekiko mirak, Faustino Iturbe ostomizatu eta desio sexualik gabekoan haragituak. Nobelagilea, izan ere, gerrako kontakizuna berrosatzearekin batera, birilitatea ere berreskuratuz doa, eta hura errekuperatutakoan soilik izango da gai hala kontenplaziotik ekintzara pasatzeko nola idazteari ekiteko.

Irakurleak erabaki beharko du sinesgarritasunaren jolasean noraino iristeko prest dagoen; neuri urrutiegira eramana egin zait aldika (eta maiz justifikatzen zaila Lili eta Faustinoren arteko harremana ere), baina gehiegikeria zenbaiti ironiazko irribarrea egindakoan, gozatu egin dut istorioarekin, prosarekin, umorearekin eta, finean, zazpi egun fikziozko mundu propio batean pasa izanarekin.

Azken kritikak

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Sustrai Colina

Jamaikako neska
Joxemari Iturralde

Javier Rojo

Mari-mutil handi baten bluesa
Leslie Feinberg

Onintza Irureta Azkune

Idazleen gorputzak
Eider Rodriguez

Javier Rojo

Oroimenaren xaflakortasunaz
Paloma Rodriguez Miñambres

Javier Rojo

Urtaroak eta zeinuak
Jon Gerediaga

Igor Estankona

Maitasun keinu bat besterik ez
Hasier Arraiz

Iratxe Esparza

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Hasier Rekondo

Deklaratzekorik ez
Beñat Sarasola

Javier Rojo

Mundutik mundua
Edu Zelaieta

Javier Rojo

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Amaia Alvarez Uria

Iraganaren izterrak
Gorka Salces Alcalde

Igor Estankona

Jamaikako neska
Joxemari Iturralde

Estibalitz Ezkerra

Iraganaren izterrak
Gorka Salces Alcalde

Javier Rojo

Artxiboa

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Urria 2018

Iraila 2018

Hedabideak