kritiken hemeroteka

7.325 kritika

Azken kritikak

« | »

Lili eta biok / Ramon Saizarbitoria / Erein, 2015

Bizitzaren bueltak Iratxe Esparza / Gara, 2016-01-16

Zaila da Ramon Saizarbitoriaren “Lili eta biok” azken eleberria hitz gutxitan azaltzea, batez ere nobela mardul baten aurrean hautatu beharrak erantzukizuna handiagotzen duelako. Erabakiek osatzen dute norbanakoaren bizitza, eta liburu honek baieztatu dit edozein gertakizun ñimiñok ondorioak dituela.

Faustino Iturbe idazleak, Ana lagun minaren bitartez, Lili hamabost urteko neskatoa ezagutzen du. Hura gertatuz gero, gaixotasunak jota dagoen nobelagilearen eta nerabearen arteko konplizitate harreman bereziak eramango du Iturbe abstrakzioan eta mundutik kanpo egotetik bizitzan parte hartzeko desioa berpiztera. Hasieratik bukaeraraino protagonistaren garapen psikologikoa eta eraldatzea izugarriak dira, baita bizitza —berea eta gertukoena— deszifratzeko egiten duen ahalegina ere. Gainera, Lilirekin enkontruak bigarren istorioaren zertzeladak zabaltzen ditu: falangisten eta Otzetako baserrikoen arteko jazoerak Gerra Zibilean, Iturberen existentzia markatuko dutenak (maitasuna, pasioa, damua, gorrotoa, beldurra…). Indarraz eta emeki harilkatuak, bi istorioek bere bidea jarraitzen dute denboran atzera eta aurrera eginez eta lurperatutako isiltasunak eta oroimenak azaleratuz. Liliren freskotasunak eta zintzotasunak idazteko sena inoiz ez dela hiltzen gogoratzen diote Faustino Iturberi, zeina sarritan flâneur gisa Donostia hirian barneratzen den irudiz betetako pasarteak eskaintzeko, neurritasunaz, loturak bortxatu gabe, ezer ez dagoelako soberan, ezer ez faltan.

Hasieratik irakurlearen jakin-mina pizten da. Idazlea beti idazle, lehendabiziko ehun orrialdeetan Faustino Iturbek bere buruari galdetzen dio “ea bere backgroundean baduen argamasa egokirik eskaintzen zaizkion bizitza-puskak batu eta kontakizun bati forma emateko”. Han bertan hasten da work in progress-aren abentura eta irakurlearen jakiteko grina areagotzea, Faustino Iturberekin batera ezagutzen baititugu bigarren narrazioaren detaileak. Beraz, aldibereko idazkeraren lekuko bihurtzen gara, Iturberen istorioa eta Otzetan gertatutakoa maila berean jartzen baitira guztien bizitzek elkarguneren batean topo egin arte. Idazten ari den nobela irakurtzen dugu eleberriaren barruan, dena estilo garbian eta tentsioa mantenduz, horretan datza “Lili eta biok” nobelaren egituraren berezitasuna. Bestalde, seinaleak, zoria eta patua behin baino gehiagotan aipatzen dira. Paul Austerren “kontingentzia” hitzaren erabilera ere egokia da, bizitzaren kontingentziak gure existentziaren parte baitira, eta ziur nago haiek direla Iturbe idazlearen alderdia indarberritzen dutenak. Gertaerak edota “istripuak” eta kontingentzien kateak dira bi istorioen eragileak, eta, kasualitateak gorabehera, horietan ere Saizarbitoriak pertsonaien nahiak errespetatzen ditu beti, egoerak estutu gabe.

Nire hausnarketen aukeraketa bukatzear dago, alabaina eleberriak memoria historikoa berreskuratzeko egiten duen ariketa azpimarratu nahi nuke. Berreskuratze horretan emakumeak ez dira izaki etereo eta ahulak; aldi berean, gerretan gizonek duten aberriaren eta familiaren zaintzaileen irudiarekin apurtzen da.

“Lili eta biok” eleberria askotan kontatu gabe geratu den emakumeen errelatoa ere bada: subjektu historiko bihurtuta beren bizitza eraikitzen dutenena. Horra hor aspalditik aldarrikatutako literaturaren zereginetako bat: idaztea eta hitzaren esanahia sendotzea balizko errealitatea narratzeko, horrek dakarren ardurarekin.

Azken kritikak

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Sustrai Colina

Jamaikako neska
Joxemari Iturralde

Javier Rojo

Mari-mutil handi baten bluesa
Leslie Feinberg

Onintza Irureta Azkune

Idazleen gorputzak
Eider Rodriguez

Javier Rojo

Oroimenaren xaflakortasunaz
Paloma Rodriguez Miñambres

Javier Rojo

Urtaroak eta zeinuak
Jon Gerediaga

Igor Estankona

Maitasun keinu bat besterik ez
Hasier Arraiz

Iratxe Esparza

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Hasier Rekondo

Deklaratzekorik ez
Beñat Sarasola

Javier Rojo

Mundutik mundua
Edu Zelaieta

Javier Rojo

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Amaia Alvarez Uria

Iraganaren izterrak
Gorka Salces Alcalde

Igor Estankona

Jamaikako neska
Joxemari Iturralde

Estibalitz Ezkerra

Iraganaren izterrak
Gorka Salces Alcalde

Javier Rojo

Artxiboa

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Urria 2018

Iraila 2018

Hedabideak