kritiken hemeroteka

7.850 kritika

Azken kritikak

« | »

Orain hilak ditugu / Karmele Jaio / Elkar, 2015

Barruak aginduta Igor Estankona / Deia, 2015-11-28

Beharrizanagatik idatzi ohi den liburu horietako bat da Orain hilak ditugu (Elkar, 2015). Idatzi ezik, zelan edo halan arimako tolesduretan gaixotasun bat letxi ahaztuta izango luke Karmele Jaiok (Lekeitio-Gasteiz, 1970) hainbeste aldaketa, hainbeste agur. Bere ipuin liburuen kate luzearen jarraipen lirikoa baino gehiago, hunkigarriro generazionala da poema liburu hau, Orain hilak ditugu hori literala baita metaforikoa beste.

Biologiagatik familiako nor edo norri edo adinez kideko norbaiti jada agur esatea tokatu zaion sasoira iritsia, Jaiok erabaki du hitzak jartzea depresioari, hitzak esperantzari: “Nire ametsetan agertu zara/ hainbeste urteren ondoren./ Baldosa arteko belarren antzera/ erne zara./ Ez nuen gogoratzen/ neure burua zurekin./ Nire ahotsa/ beste bat zen./ Eta orain/ gogoan gorde nahi zaitut,/ ni zurekin/ zu nirekin,/ eta han barruan dastatu,/ poliki,/ begiak ireki gabe, erdi lo oraindik”. Berak esana bizitzaz dugun perspektiba aldatu egiten dela halako batean, konturatzen zarela benetan oso azkar doala, eta hemen “hondar aleak” baino ez garela. Bitxia bada ere, ordea, liburua ez da tristea, ez da alaia, bilaketaren inguruko gogoeta baino ez da. Kokatze bat. Hilak liburuaren zati dira, baina ez protagonista. Benetako pertsonaia poeta bera da, bizitzari atzera zein aurrera so egiten diona, barruntatu nahian etorriko dena eta esperientzia lez kontsideratzen duena igarotako guztia.

Izan ere, honakoa berraztertze edo berkokatze eta gogoeta liburu sinplea da itxura baten, ez daukana berba bat bestea baino potoloagoa. Hori du meriturik handiena, haatik. Hurbileko erreferentziaz betea dator eta harrigarriro suabea du erritmoa zein funtsa. Baliabide soil eta era berean zailekin eta espanturik gabe lortzen du idazleak hasi eta buka zirrara bat sakona, hunkidura bat gazi-gozoa. Errazena litzatekeenean altu madarikatzea bizitza edo malenkonia beti poetikoaz abusatzea, Karmele Jaiori atera zaio poemategi bat efektiboa, polita, soila: “Orain hilak ditugu./ Hildako lagunak,/ Hildako ama edo aita./ Orain badakigu/ zer egin behar den,/ nora deitu,/ zenbat balio duen/ lore-koroa batek”.

Erreferentzia hurbilez —herria, dendak, lore-koroak, arroparen usaina— eta autentikotasunez idatzia, Orain hilak ditugu honetan Karmele Jaio badago eta ez dago, gu egon gaitezkeen moduan batzuetan kontaktuan mamuekin, eta beste batzuetan ez. Batzuetan aurre egiten dio oinazeari, beste batzuetan astunegia zaio joan direnen falta. Hain zuzen, horrek bere falta gogoraraziko balio bezala hitz egiten du: “Egon zaitez lasai,/ basalore irritsu bat/ ikusiko duzu hazten/ laster/ kanposantuko lur emankorrean”.

Eta zaurgarritasun horrek bihurtzen du erreal, emakume bat ez gozoa ez xarmagarria ez garratza ez sumindua, emakume bat besteak bezalakoa, bakarrik geratzearen izuak oinaztatzen duena, baina hain zuzen horrek berorrek bihurtzen duena autonomo, osoki eta kontzienteki maitatzeko gai, izan dituen maitaleak zein bizitzaren liburuetarako amestu dituenak.

Azken kritikak

Sortaldekoak
Hedoi Etxarte

Asier Urkiza

Dama
Jon Gerediaga

Nagore Fernandez

Bihotz-begietan
Xabier Lizardi

Igor Estankona

Argiantza
Pello Lizarralde

Jon Martin-Etxebeste

Taxiak ez dira inoiz gelditzen
Xabier Montoia

Txema Arinas

Eskuan beti zerbait
Maialen Berasategi Catalan

Irati Majuelo

Empar Pineda Erdozia: gorputzak hala eskatua
Kattalin Miner

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Zeruko belardiak
John Steinbeck

Hasier Rekondo

Arkanbele kantak
Mikel Taberna

Mikel Asurmendi

Urpean murgildu
Lidia Txukovskaia

Nagore Fernandez

Bertute txikiak
Natalia Ginzburg

Asier Urkiza

Algara mutilatuak
Ane Labaka Mayoz

Maitane Legarreta Etxezarreta

Haragi hosto
Juan Ramon Makuso

Jose Luis Padron

112 poema biziari hegalak jartzeko
Begoña Abad de la Parte

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Artxiboa

Urria 2021

Iraila 2021

Abuztua 2021

Uztaila 2021

Ekaina 2021

Maiatza 2021

Apirila 2021

Martxoa 2021

Otsaila 2021

Urtarrila 2021

Abendua 2020

Azaroa 2020

Hedabideak