kritiken hemeroteka

7.752 kritika

Azken kritikak

« | »

Larremotzetik / Hasier Larretxea / Erein, 2014

Itzuli ezinaren historia Alex Gurrutxaga / Berria, 2014-10-05

Ohartuko zinen, irakurle, idazlearen niaren inguruan eraikitako testu asko agertzen ari dela azkenaldian. Ezin has gaitezke izenak ematen, baina pentsa ezazu oraintsuko zenbait liburu ezaguni buruz. Hasier Larretxearen lehen narrazio luzea ere, Larremotzetik, autobiografiaren eta memoriaren artean mugitzen da.

Batez ere estiloak markatzen du egilearen apustu literarioa. Narrazioak ez du gertakarien ildo sendo bat, fragmentarioa da, eta elipsiak ugariak dira. Hari narratibo batez baino gehiago, sekuentzia kateatzeaz mintzatu behar genuke. Larretxeak bere haurtzaroko eta gaztaroko Baztango eszenak dakarzkigu, eta horiei buruzko gogoetatan murgiltzen da. Bizimodu baten printzak dira: ez erretratu zehatz bat, baizik idazleak berak inguru horretan bizi izandakoen kontaketa oso pertsonala.

Tentsio bat dago kontakizunaren muinean. Alde batetik, iraganaren galera sentimendua dago, familiaren pitzatzeak eragindako hutsunea —”sostengatzen ez zen iraganaren ehun familiarra”—, eta galera hori nostalgia dosi handiekin kontatzen zaigu: adibide gisa, badago ubi sunt moduan idatzitako ahapaldi bat —”non gelditu dira…?”—. Urruntze hori xamurtu beharrez, idazleak iragana berreskuratu nahi luke literaturaren eskutik: “Atzera begiratzea nonbait utzitakoa berreskuratzea da”. Bestetik, ordea, haurtzaroko mundu hartan pairatutakoak ere kontatzen ditu idazleak: moral kristaudun gizarte itxiaren presioa, jendearen eragozpenak homosexualitatea onartzeko, familiako gorabeherak, e.a. Bi indar, beraz, eta tentsio honen sintesi gisa, iraganarekin adiskidetzeko beharra agertzen da. Puntu horretan nabarmena da —nabarmenegia, akaso— testuak idazlearentzat duen balio terapeutikoa: “literatura garbiketa bezala”.

Estilo literarioari dagokionez, bere marka jartzen du Larretxeak, baina, poesian funtzionatu egiten dion bezala, narrazioan emaitza desorekatua da. Erritmo poetiko baten bilaketa antzematen da, bai tonuan, bai sintaxian. Hizkera metaforikoa nagusitzen da maiz, eta fragmentu zenbait prosan idatzitako poematzat har daitezke. Bere poesian bezala, oso ugariak dira kutsu aforistikoa duten esaldiak, baieztatzaile eta zuzenak; baten bat distiratsua da, iradokitzailea, baina oro har trenkatu egiten dute narrazioak behar duen jarioa. Era berean, jario horrexen kontra egiten du lexikoan sumatzen den preziosismo modukoak ere.

Ezin da ukatu apustu handia egin duela Larretxeak: maila pertsonalean ausarta eta zintzoa, eta literatura mailan gauzatzen zaila. Fragmentu batzuek maila esanguratsua dute, eta oso ederrak dira: aitarekin kotxean doanekoa, kanpaiei nahiz argazkiei buruz osatuak, edo amaiera, adibidez. Nortasun handiko ni poetikoa erakutsi digu Larretxeak; Larremotzetik-en, ordea, poetak irentsi egiten du narrazioa.

Azken ohar bat, baina ez garrantzi txikikoa: edizio lana ez da ona, eta inorentzat onartezina ere izan daiteke. Maketazioa bai, azala zer esanik ez —dotorea benetan—, baina testuan agramatikaltasunak daude, gehienak komunztaduran eta puntuazioan —ez gara estilo kontuez ari, akats argiez baizik—. Ez nuke esango idazlearen ardura denik, berea bakarrik ez behintzat, baina bada editoreena.

Azken kritikak

Babel aurretik
Joseba Gabilondo

Ibai Atutxa Ordeñana

Ibaiertzeko ipuina
Oihane Amantegi Uriarte

Aitor Francos

Herriak ez du barkatuko
Irati Goikoetxea

Mikel Asurmendi

Isiltasunaz hunatago
Jose Angel Irigaray

Irati Majuelo

Abaro
Itxaro Borda

Hasier Rekondo

Sotoan gordeak
Miren Gorrotxategi

Jon Martin-Etxebeste

Herriak ez du barkatuko
Irati Goikoetxea

Aiora Sampedro

Nola gorde errautsak kolkoan
Miren Agur Meabe

Nagore Fernandez

Itzultzeko etorri naiz
Felipe Juaristi

Igor Estankona

Tantaka
Peru Magdalena

Jon Martin-Etxebeste

Arroz urez
Mikel Antza -

Mikel Asurmendi

Erle langileen amodioak
Aleksandra Kollontai

Irati Majuelo

Jende normala
Sally Rooney

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Esaten dugun argia
Karlos Linazasoro

Igor Estankona

Artxiboa

Apirila 2021

Martxoa 2021

Otsaila 2021

Urtarrila 2021

Abendua 2020

Azaroa 2020

Urria 2020

Iraila 2020

Abuztua 2020

Uztaila 2020

Ekaina 2020

Maiatza 2020

Hedabideak