kritiken hemeroteka

7.706 kritika

Azken kritikak

« | »

Trenen abiadura / Luis Garde / Pamiela, 2014

Trenak balio du oraindik Alex Gurrutxaga / Berria, 2014-03-09

Trena Modernismoaren sinbolo gorenetakoa da. 1868an, hauxe idatzi zuen Theophile Gautierrek modu profetikoan: “Antzinatean tenpluari zegokion arkitektura, Erdi Aroan elizari zegokiona, gure garaian estazioarena izango da”. Modernismoan asko izan dira ezleku hori —estazioa, trena, trenbidea— sinbolikoki baliatu dutenak: tartean dira Apollinaire, Maiakovski, Marinetti, Machado eta, gurean, Antonio Arruti edo Lizardi. Tradizio sendoa duen elementu poetikoa da trena, beraz, eta, jakina, egun bizirik dagoena. Luis Gardek Haize hegoaren aroak (2007) poemategiaren pasarte batzuetan landu zuen jada sinbolikoki; adibidez: “Trena, bidea, geltokia naiz./ Hutsik bidaiatzen naiz ezdeusetik ezdeuserantz”. Oraingo honetan, ordea, trena erdigunean jarriz bilbatu du bere pentsamendu poetikoa, eta maila oneko liburua ondu du.

Hasier Rekondok egile beraren Maizter arrotza-ri buruz (Erein, 2013) zioen “pentsamenduaren poesian” kokatzekoa dela. Terminoak balio lezake Trenen abiadura-rentzat ere. Trena, bizitzaz ari garela, mugimendua da, denboraren joana. Ni poetikoak mundua behatzen du leihotik, paisaiaren aldakortasuna, espazioen mudantzak; literatura ere —inork unibertso deitua— begiztatzen du, eta tradizio poetikoa. “Beiratik haratago” dagoenaren eta bidaztiaren artean leihoa dago, eta horrek bi espazio ditu sortzen: kanpokoa, bestea, eta barnekoa, kristalean islatua —ikusi 19. orrialdeko irudia—, norbere identitatearen egoitza.

Garderen lanak bi poema luze ditu. Aurrenekoan gogoeta modu dialogikoan aurkezten zaigu: Paul Valeryren hitzak daude batetik —”gizakiak gaur ez zukeen poesia asmatuko”—, eta ni poetikoarenak bestetik. Denborari buruzko dialektika planteatzen du Gardek: poesiari kontrajartzen zaio mundu garaikidearen presa. Garai batean abiadura izugarriaren irudi zen trena, baina gaur “astitsu” eta “lasai” da, eta poeta gai da bertatik “paisaia habitagarriak” inauguratzeko.

Bigarren poemak, luzeenak, bi bidaia ditu ardatz: subjektuak Youtuben ikusten duen transiberiarrarena, eta oroitzen duen Bartzelona-Venezia bidaia erromantikoa. Poema narratiboa da, lirikaren errekurtsoak tonu narratibo biluziagoarekin konbinatzen dituena. Jorratzen diren gai nagusietako bi, denboraz gain, amodioa eta deserrotzea dira. Elementu gehienak daude gai horiei lotuta; esaterako, emakumeak irakurtzen duen liburua, Denbora gure laugarren dimentsioa, ikuspegi existentzialetik begiratuz, bizialdiaren metafora da. Deserrotzea, berriz, deserri existentziala, sentipen iraunkor eta esanguratsua da poeman. Halere, badaude pasarte ahulak ere, pentsamenduan behera egiten dutenak edo topikoak direnak.

Leihotik begira, aldakuntza etengabea da; abiapuntua, helmuga eta bidaztia aldatzen ari dira. Bidaiariak bilatzen zuen agindutako lurra desagertu egiten da une oro, helmuga “Amets Habitaezina” (57) bihurtzen da istant bakoitzean, galdu egiten dugu “lur agindua/ hura ikusi edo hatz-puntekin ukitu bezain fite” (68), ez dago itzulera posiblerik. Azkenean, ez da deserria —trena— baizik gelditzen, “ukitze, igurzte, urratze, higatze” (72) xume bat, nostalgia apur bat, “higidura baino gehiago gaur dena nostalgia baita” (25), eta poesia. Trenen abiadura poesia fina eta orekatua da, eta bigarren poema distiratsua ez bada ere, oro har, pentsamendu-figura neurritsuek, han-hemenkako metafora eta irudi adierazkorrek, eta kadentzia prosodikoak liburu interesgarria egiten dute.

Azken kritikak

Bidaideak
Agurtzane Intxaurraga / Arantxa Iturbe

Javier Rojo

Abaro
Itxaro Borda

Igor Estankona

Analfabetoa idazle
Agota Kristof

Irati Majuelo

Erle langileen amodioak
Aleksandra Kollontai

Ibon Egaña

Urrats urratuak
Askoren artean

Javier Rojo

Hiruki gatazkatsua
Marina Sagastizabal

Nagore Fernandez

Naparra, kasu irekia
Jon Alonso

Aiora Sampedro

Eros
Eric Dicharry

Javier Rojo

Bidasoan gora
Eneko Aizpurua

Mikel Asurmendi

Ibaiertzeko ipuina
Oihane Amantegi Uriarte

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Argiantza
Pello Lizarralde

Hasier Rekondo

Nola gorde errautsa kolkoan
Miren Agur Meabe

Javier Rojo

"C'est la vie" kantatzen dute zaharrek
Karlos Zabala

Arrate Beristain Uriarte

Ibaiertzeko ipuina
Oihane Amantegi Uriarte

Rafa Ugalde

Artxiboa

Urtarrila 2021

Abendua 2020

Azaroa 2020

Urria 2020

Iraila 2020

Abuztua 2020

Uztaila 2020

Ekaina 2020

Maiatza 2020

Apirila 2020

Martxoa 2020

Otsaila 2020

Hedabideak