kritiken hemeroteka

8.325 kritika

« | »

Sirena-hotsak / Xabier Etxaniz Rojo / Erein, 2013

Goenkale transzenditu Hasier Rekondo / Berria, 2013-11-24

“Idazlearen lehen betebeharra interesgarria izatea da. Interesgarri bilakatzea, ez mundua aldatzea”, esaten zuen John Barth estatubatuar idazle postmodernoak. Hala ere, esaldi potolo horren egileak ere ez zuen beti lehen betebehar hori erdiesten. The Sot-Weed Factor 800 orrialdetako adreilua lekuko. Horretan baitatza literatura ororen erronkarik nagusiena: irakurleari gauza interesgarriak eskaintzea asmo on guztien gainetik, mundua aldatzeko errealitatea bera baitaukagu, eta ez da gutxi.

Xabier Etxaniz Rojoren (Trintxerpe, Pasaia, 1971) narrazio liburu honetan, errealitate tematia abiapuntutzat hartuta, errealismoa berriro jarri baita modan, kontakizun interesgarriak eta egungo mundu anitzaren gaineko ikuspegi soziologikoa uztartu nahi izan dira. Eta esango nuke lar soziologikoa bilakatzen denean nabarmen makaltzen dela liburu honek daukan pisu literarioa, prosaren erraztasunean eta gardentasunean oinarritzen den literatur hegaldia galtzen duela. Sirena-hotsak (Erein, 2013) honek lau narrazio luze, batzuk beste batzuk baino interesgarriagoak, eskaintzen ditu. Kale borrokaren ajeak urteen ostean pairatzen dituzten hiru lagunen gaineko denbora-paraleloetan eraikitako Sirena-hotsak izenburuko azken narrazioa da interesgarriena ezbairik gabe. Beste batzuetan, ordea, egileak distantzia larregi hartzen du pertsonaiak sinesgarri egiteko eta estereotipo bilakatzen dira lehen bi narrazioetan batez ere: Matxupitxu eta Akelarreak. Eta sinesgarritasuna da melodramaren aurkako pilularik eraginkorrena, ez baitu mendekotasunik ez eragin sekundariorik eragiten narrazio errealistan. Sinesgarritasun horren moldea sendoagoa da azken bi narrazioetan: American way of life eta aipatu Sirena-hotsak.

Literatura jasoaren aldareetan tabutzat jotzen den melodrama aipatu dut, liburuak berak mahai-gainean jartzen duen erronka delako; melodrama kutsua transzenditzea hain zuzen ere. Esan dezadan, bidenabar, liburuaren azal hiperrealista horrek ez nauela batere konbentzitu, melodramaren alderik nabarmenenak uzten baititu agerian: buruan daroan txapelari erreparatuz gero gurpil-aulkidun euskal agure batek eta aulkia bultzatzen duen gazte hegoamerikarrak osatzen duten mosaikoa erabat melodramatikoa baita, errealitatea bera izan daitekeen gisara bestalde, esango dit norbaitek.

Birritan aipatzen da Goenkale telebista saioa liburuan: “Liburua, eskaintza, argazkia… elementu haiei guztiei iritzi nien irrealak, eleberri txatxu eta txar batetik aterata baleude bezala, Goenkale-ko gidoilari baten burutapen eroak balira bezala”, dio Akelarreak narrazioaren protagonistak. Bestetik, aipatu azken narrazioko Julenek ere Goenkale-n hartu zuen parte, borroka armatua aukeratu beharrean aktore lanetara zuzendu zuenean bere bizitza. Goenkaletik haratago leudekeen osagaiak erabiltzen ditu Etxaniz Rojok eta horri esker aldentzen da melodramatik: Nikaraguan iraultza eta kontra-iraultza bizitako etorkina, fantasiazko errealitateak eraikitzen dituen jubilatu-idazle ohi ezindua, aitaren iragan faltsua jasan ezin duen alaba, erregulazio espedienteen osteko grebak, manifak etab., klase sozialen arteko liskarrak, NBAren eta AEBen lilura, kale borrokaren osteko bizitzaren bidezidorrak… Baina osagai gordinagoak erabiltzeak bakarrik ez du beti interesgarritasuna bermatzen. Asmoak asmo hutsal bilakatu litezke pertsonaiak kartoizkoak eta sakontasunik gabekoak direnean. Etxaniz Rojok bere elementuan murgiltzen duenean gainditzen du froga, Ehko errelatoaren eta egungo krisi sistemikoaren ajeak sinesgarri eta interesgarri egiten dituenean.

Azken kritikak

Nazioa eta hizkuntza Humboldten pentsamenduan
Iñaki Zabaleta Gorrotxategi

Jon Jimenez

Etxe bat norberarena
Yolanda Arrieta

Irati Majuelo

Hormako atea eta beste ipuin batzuk
H.G. Wells

Hasier Rekondo

Zeru-lurren liburua
Jon Gerediaga

Jon Martin-Etxebeste

Itzalen tektonika
Itxaro Borda

Asier Urkiza

Mundu zitalaren kontra
Lizar Begoña

Jon Martin-Etxebeste

Sastraka
Askoren artean

Mikel Asurmendi

Itsaso amniotikoa
Oihane Jaka

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Lanbroa
Pello Lizarralde

Irati Majuelo

Lanbroa
Pello Lizarralde

Ibon Egaña

Txoria hodei artean
Urtzi Urkizu

Jon Martin-Etxebeste

Begiak eman nizkinan eta ilunpeei behatu hien
Irene Sola

Jon Jimenez

Mundu zitalaren kontra
Lizar Begoña

Amaia Alvarez Uria

Gerezi-denbora
Montserrat Roig

Asier Urkiza

Artxiboa

2024(e)ko maiatza

2024(e)ko apirila

2024(e)ko martxoa

2024(e)ko otsaila

2024(e)ko urtarrila

2023(e)ko abendua

2023(e)ko azaroa

2023(e)ko urria

2023(e)ko iraila

2023(e)ko abuztua

2023(e)ko uztaila

2023(e)ko ekaina

Hedabideak