kritiken hemeroteka

8.325 kritika

« | »

Amaren heriotzak libreago egin ninduen / Mari Luz Esteban / Pamiela, 2013

Poeta berantiarraren uzta Hasier Rekondo / Berria, 2013-10-13

“Heriotza bizi dugun bizitza bat da. Bizitza etorri datorren heriotza da”, zioen Jorge Luis Borgesek. Bizitza eta heriotzaren arteko mugak lausotuak zaizkigu hilkorroi, batak bestean ehuntzen baitu forma eta esangura. Mari Luz Estebanek (Pedrosa de Valdeportes, Espainia, 1959) heriotza profitatu du bere bizitza ontzeko, bere lehen poema liburua ondu duen gisara, “Ama hil zen eta erdi-minetik ihesi guran denboraren ferekaz ahots propio hau umatuz joan zitzaidan”.

Poeta berantiarra izanagatik, itxaron-gelan, esperoan zegoen ahotsak bazuen zer esan franko, Amaren heriotzak libreago egin ninduen (Pamiela, 2013) poemarioan islatzen duenez. Estebanen pentsamenduaren “poesia helduak” fruitu umotuak ematen dizkigu dastatzera; gaien aldetik aski jorratuak izan arren, begirada berri bat proposatzen baitigu: heriotzaren amildegia izan litekeen bizitzaren ahulezia, sexu eta desiraren arteko basamortu hezeak, emakume izatearen ezintasunak eta betetasunak, eta guraso sentitzearen sentimendu gazi-gozoak. Gaien hautak berak topikoetan erortzeko arriskuak eskaintzen zituen, eta nago zenbait poematan halaxe gertatu zaiola, poema diskurtsiboenetan batez ere. Lehen poema liburuaren bide-saria nonbait. Baina zaila da oso “topikokeria” horri ihes egitea oka egiteraino erabiliak diren gaiak aukeratu badira. Hala ere, titulutik bertatik saiatu da Esteban topikoa saihesten, ezohiko begirada erabiliz eta berrizendatzeari bataioaren indarra emanez. Amaren heriotza norberaren askatasuna izan daitekeela boutade-tzat hartuko genuke poetaren zintzotasuna ageri-agerikoa irudituko ez balitzaigu lehen lerrotik bertatik, gure literaturan hain hedatua den “kostunbrismo sentimental” horretatik kanpo kokatzen baita poeta.

Eta prozesu horretan guztian tabuak hausteko joera nagusi zaio poetari. “Barka iezadazue biraoa, baina neure semearekin besarkada intimoan nagoela desiraren atarian atalas hori inolaz ere iragango ez dudala jakinda berresten dut neure izaera sexuala”. Bizitzak ixten dizkigun sufrimendu eta gozamenerako orbainak berrizendatzea du xedetzat poetak, baina mugak aitortuz, “gorputzez hitz egiten dut, gorputzez idazten dut, neureaz gutxi jakinda”. Igarotako urteen esperientziak ez baitu jakituria eskaintzen, bakardadean egositako lasaitasun ez-materiala baino. “Bakardadean gura nuke hil bakardadea sortuz idaztean bezala”.

Ideien poesia da nagusi Estebanena eta poetaren ahuldade aitortuan dute oinarri eta sustrai ideiok, emakume izatearen transzendentziatik abiatuta. Barne ahulezia lau haizetara aitortuz lortzen baitu poetak “lantuaren etxean” irauteko hauspoa. “Sumindurarik sutsuena ere sortu zen behin maitasunetik, ez nekien noraino naizen haserre hori, noraino amorru hori”. Ez da kasualitatea sentimenduen eta gorputzaren antropologia izatea Estebanen aurreko saiakeretan hizpide. Sentimenduek ez dutenez kronologiarik, poetak ez du kronologia zehatz bat aukeratu lerroak liburuaren geografian kokatzean. Bizitza osoan zehar idatzitako poemek poemario isolatuan hartu dute leku.

Philip Larkin poeta ingelesaren aburuz, poetak, gazte zein helduagoa izan, bere buruari plazera emango dion zerbait ekoizten saiatu beharra dauka, eta ez bakarrik idazten duenean, pare bat aste geroago baino; Mari Luz Estebanek plazer hori berreskuratu du eta bi aste baino gehiago itxaron du, bizitza oso bat egon baita poetaren itxaron-gelan, isiltasunak desengainatu duen arte. “Nola deitu otoitz xederik ez duen isiltasun hori?”.

Azken kritikak

Nazioa eta hizkuntza Humboldten pentsamenduan
Iñaki Zabaleta Gorrotxategi

Jon Jimenez

Etxe bat norberarena
Yolanda Arrieta

Irati Majuelo

Hormako atea eta beste ipuin batzuk
H.G. Wells

Hasier Rekondo

Zeru-lurren liburua
Jon Gerediaga

Jon Martin-Etxebeste

Itzalen tektonika
Itxaro Borda

Asier Urkiza

Mundu zitalaren kontra
Lizar Begoña

Jon Martin-Etxebeste

Sastraka
Askoren artean

Mikel Asurmendi

Itsaso amniotikoa
Oihane Jaka

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Lanbroa
Pello Lizarralde

Irati Majuelo

Lanbroa
Pello Lizarralde

Ibon Egaña

Txoria hodei artean
Urtzi Urkizu

Jon Martin-Etxebeste

Begiak eman nizkinan eta ilunpeei behatu hien
Irene Sola

Jon Jimenez

Mundu zitalaren kontra
Lizar Begoña

Amaia Alvarez Uria

Gerezi-denbora
Montserrat Roig

Asier Urkiza

Artxiboa

2024(e)ko maiatza

2024(e)ko apirila

2024(e)ko martxoa

2024(e)ko otsaila

2024(e)ko urtarrila

2023(e)ko abendua

2023(e)ko azaroa

2023(e)ko urria

2023(e)ko iraila

2023(e)ko abuztua

2023(e)ko uztaila

2023(e)ko ekaina

Hedabideak