kritiken hemeroteka

7.325 kritika

Azken kritikak

« | »

Inurrien hiztegia / Mariasun Landa / Pamiela, 2013

Eskuak inurriturik Igor Estankona / Deia, 2013-06-29

Inurritzen zaizkizu azkenean besoak, hankak, burua. Mariasun Landak poema hitz lauzko edo ipuin hiper labur bidez diosku inurrien inbasioak jan duela dena, liburuan hartu dutela lekua, eta gizakiok ere arean inurri garela, bakan, eta taldekoi. Idazleak berak ere ez daki non sartu ideia laino hau, tantarik tanta erortzen dena.

Hala azaldu zion publikoari Asturiasen, hitzaldi gogoangarri batean, 2012ko irailean: “Inurri horiei arduratzen diena da jakitea zelan katalogatuko dituzten, ze apaletan egongo diren, ze etiketa jarriko diedan edo, are kezkagarriagoa zaiena, ze etiketa jarriko dien editorialen batek argitalpen literarioaren estatusera iristen direnean: literatura orokorra? Haur literatura? Humorezkoa? Fantasiazkoa? Absurduarena? Inurriok badakite euren gainean idatzi dudala etiketa eta klasifikazioetan pentsatu barik, orain, biderkatu direlarik eta alfabetoaren hurrenkeran jarri ditudalarik hiztegi moduan, eurek sufrituko dute muga argirik gabeko testu ez izatearen ondorioak zer diren. Kokapena, seguruenik, ez dagokit niri, ezta merkaturatzeko moduari ere”. Literaturan inurriak askotarikoak izan dira. Eduardo Galeanoren inurriez gogoratu naiz Mariasun Landaren inurriak jarri izan direnean misteriotsu eta beldurgarri. Galeanok aurkeztu zigun Tracey Hill, Connecticuteko neska, bere ume denbora-pasak zituena, noski, adin horretako Jainkoaren beste ezein aingeru gurik bezala, bai Connecticuteko estatuan bai planeta honetako beste edozein lekutan: “Egun batez, klasekideekin batera, Tracey hasi zen inurritegi batera pospolo iziotuak botatzen. Guztiek pasatu zuten ongi haur jolas sanoarekin; baina Tracey hunkitu egin zuen zerbaitek, besteek ikusi ez zutena edo ikusi nahi izan ez zutena. Paralizaturik geratu zen. Marka utzi zion betirako: suaren aurrean, arriskuaren aurrean, inurriak bikoteka banatzen ziren, eta binan-binan, elkarren ondo-ondoan, ia-ia pegaturik, heriotzaren zain geratzen ziren”.

Eta Galeanoren inurri estoikoen kontrara, Mark Twainen inurri hipokritak daude: “Soilik egiten dute lan norbait begira dutenean, eta begira daukatenak natur zale itxura badu eta oharrak hartzeko prest badago. Inurriak ez daki enbor bat inguratzen orientazioa eta inurritegirako bidea galdu gabe, eta hori tentelkeria seinale da. Egiten duen lan erakuskeriazkoa harrokeria baino ez da. Ez du inoiz ezer behar den bezala bukatzen”.

Julen Gabiriak eta Unai Elorriagak ere batera idatzi zuten (Linterna Gorria aldizkarian, Bihotz Bakartien Kluba, 2003) inurri istorio bat oso humanoa: “Gero gauza gehiago jakin nituen inurriari buruz. Familia aberatseko inurria zen. Etxe onekoa. Argi esateko: inurritegia zapaltzen zuen etxean bizi zirenek auto bana zeukaten. Bizikide guztiek zeukaten autoa inurritegiaren gainean zegoen etxean: bost Renault eta lau Alfa Romeo. Eta markarik ez zeukan bat. Inurriek ibilaldiak egiten zituzten nahi zutenean: inurrikumeak hartu, edozein autotan sartu (4. Hkoan, 5. B-koan…) eta inurri matrimonioa Mala Stranatik ibili ohi zen batetik bestera”.

Mariasun Landaren inurriek ere horien antza dute, edo agian gurea. Gutaz ari den liburua da Inurrien hiztegia. Inurri batek, esate baterako, santu izan nahi zuen. Eta ez zekien nola. Eta jakin gabe hil zen. Irakurketa gozoa eta gogoetazkoa, liburu gomendagarria literaturako izaki klasiko biri buruzkoa: inurriak eta giza aberea.

Azken kritikak

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Sustrai Colina

Jamaikako neska
Joxemari Iturralde

Javier Rojo

Mari-mutil handi baten bluesa
Leslie Feinberg

Onintza Irureta Azkune

Idazleen gorputzak
Eider Rodriguez

Javier Rojo

Oroimenaren xaflakortasunaz
Paloma Rodriguez Miñambres

Javier Rojo

Urtaroak eta zeinuak
Jon Gerediaga

Igor Estankona

Maitasun keinu bat besterik ez
Hasier Arraiz

Iratxe Esparza

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Hasier Rekondo

Deklaratzekorik ez
Beñat Sarasola

Javier Rojo

Mundutik mundua
Edu Zelaieta

Javier Rojo

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Amaia Alvarez Uria

Iraganaren izterrak
Gorka Salces Alcalde

Igor Estankona

Jamaikako neska
Joxemari Iturralde

Estibalitz Ezkerra

Iraganaren izterrak
Gorka Salces Alcalde

Javier Rojo

Artxiboa

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Urria 2018

Iraila 2018

Hedabideak