kritiken hemeroteka

7.355 kritika

Azken kritikak

« | »

Versus / Karlos Linazasoro / Elkar, 2013

Ni naufrago Iratxe Esnaola / Berria, 2013-06-16

Uharte kaskar bat, naufrago bakarra. Nola hesitu gehiago eszena? Karlos Linazasororen testuak atsegin ditut. Zehatz, labur eta esparru estu. Berriki, David Vann-en Sukkwan Irla aipatzen genuen orriotan, aita-semeen harreman bortxazkoa uharte bakarti batean. Gaurko protagonistak, aldiz, Versus naufragoak, palmondo bakarra du lagun, Triciclek famatu zigun isla hartan bezalaxe. XVIII. mendeko Robinson Crusoe oroitaraz badezake ere aurren-aurrena, ez da bizirik irauteko istorio bat hau, ez behintzat, zentzu materialean (itsasoak dakarzkio beharrezko dituen hornigaiak Versusi) eta bizirik irautea bermatua izateak naufragoaren barrukoei so jartzeko aukera dakar berarekin. Simil errazean erortzeko tentazioari men eginda esango dut uhartea Versusen baitako lurraldea dela, non, bestalde, ez guk ez narratzaileak ezingo dugun muturra erabat sartu. Narratzaileak jolas egiten du barnera ezintasun horrekin; gerturatzen gaitu, baina inoiz ez muineraino (muina jotzeko ezintasuna iradokiz, apika), eta gauza bat esan eta berehala ezeztatzen du hala nahi badu, kontradikziozko baieztapenak eginez apetak hala agintzen dionean. Versusekiko eginbehar bakarra du: isilik ez geratu, narratu.

99 testutxo orri bakarrekok osatzen dute naufragoaren egunerokoa. Idazkiz idazki goaz ezagutuz bere iraganeko atalak itsaso-zeruek jaulkitzen erakusten iradokitzen dizkiotenekin elkar eraginean, baita naufragioaren nolakoa, etorkizuneko desirak eta kezka-zalantzak, beldur-desirak, esperantza eta fede amiltzeak. Samurtasuna krudeltasunarekin gurutzatzen da bakardadearen gordintasunean. Sexualitate eta gorputzaren aipamenak ez dira ekiditen. Baina naufrago honen bereizgarririk behinena narratzailearen ardurarekin lotua dago, narratzearen abenturak bizirik irauten baitu bera. Hitza, hizkuntza, kontakizuna, izendatzeko beharra, poema, gutuna, nobela, testuen memoria… Horiexek asebetetzen dute Versus sakonen, horiexek ditu bakardadearen helduleku gotorren. Nahierara eta eroso maneiatzen dituzte erreferentziak bai narratzaileak, bai naufragoak. Izan Greziako testu eta mitoak, izan literaturak uharte zein itsaso sagetan emandako narrazioak, berdin XIX. eta XX. mendeetako poeta eta narratzaileak edo Itun Zaharra. Ukendu, lasaitu, atsegin leku ditu naufragoak denak. Eta irakurleak, berriz, uharte bakartutik hegaldatzeko arnas eder. Horrek ez du esan nahi Versusen pairamena so egiteko behatxuloa ukatzen zaigunik. Ez gutxitan, uhartetik irten ahal izateko bere fede esperantza balantzan ikusiko dugu, heriotzaren tentaziopean ere. Erantzun ezen min eta den guztiaren ezdeustasunean, makalaldian, tremendismo eta larritasun neurriz gainekorik gabe iradokitzen zaigu naufragoaren ezdeus ezina gure ispilu dela. Naufrago bat gu bakoitzeko. Eta ideia bat. Bakardadea aldamenean beste gizakirik eduki gabe ezin kita. Eta bi fede, hortaz. Fedea lagunagan eta fedea hitzagan.

Beti bada hitz berririk ikasteko egile tolosarraren konpainian, bada hitzen aukeraketan eta hurrenkeran zer erreparaturik, baita figura erretorikoen peskizan aritzerik. Narrazioaren erdira heldu aurretxoan, eta testuen batuketa-errenkada dela medio, faltan sumatzen hasi naiz hasiera-korapilo-amaiera egitura klasikoa, amaierara eramango ninduen askaera baten desiran. Ez da halakorik. Alde erantzira, naufragoaren naufrago patua azpimarratzeko atalen batuketa inora ezkoa baliatzen delakoan nago. Esanen nuke zabalera amarra gabe ekite horrexek eragiten duela liburuko klimaxa.

Azken kritikak

Analfabetoa
Iñigo Astiz

Alex Uriarte

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Estibalitz Ezkerra

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Javier Rojo

Irautera
Castillo Suarez

Irati Majuelo

Txikiaren handitasuna literaturan
Mariasun Landa

Amaia Alvarez Uria

Itsas bizimina
Pello Otxoteko

Hasier Rekondo

Bertsoak
Juan Mari Lekuona

Javier Rojo

Basa
Miren Amuriza

Txema Arinas

Maitasun keinu bat besterik ez
Hasier Arraiz

Ibai Atutxa Ordeñana

Auschwitzeko tatuatzailea
Heather Morris

Joannes Jauregi

Diplomatikoa
Machado de Assis

Aiora Sampedro

Enarak itzuli dira
Gari Berasaluze

Igor Estankona

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Irati Majuelo

Blues bat bizitzari
Patxi Ezkiaga

Igor Estankona

Artxiboa

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Hedabideak