kritiken hemeroteka

7.247 kritika

Azken kritikak

« | »

Bitan esan beharra / Rikardo Arregi Diaz de Heredia / Alberdania, 2012

Barruan direnak Iñigo Roque / Berria, 2013-02-17

Musikan nola, literaturan ere tenpus jakin bat dute lan guztiek, egileak berak erantsia baina baita irakurleak berak hautatua. Askotan gertatzen zaigu harako abesti hartakoa: “Geldiro, hil egingo nauzu eta”. Halaxe akabatzen baititugu lanok (hain kitsch), irakurgaien itxaron-zerrendak hartaraturik edo gure bizimoduaren berezko bizkortasuna ezin eztiturik. Denak behar du bere denbora, bere erritmoa.

Berriki, Markos Zapiaini irakurri diot ehun urte behar lituzkeela erositako liburu guztiak irakurtzeko, eta Angel Erro ere halatsu mintzatu zaigu arestian, etsiturik. Jakina, irakurgailu digitaletan metatuak ditugun testuak irensteko, mila urte inguru behar genituzke (zer esanik ez, mp3etako kanta guztiak belarriratzeko). Bada, hala ere, ezintasun hori goititzen saiatu denik ere. Ezagun da gure mundu txikian euskal idazle editore bihurtu berri batek entzun egiten dituela liburuak autoan, irakurgailu digital batekin ahots bihurturik. Denak behar du bere denbora, ordea, bere erritmoa.

Eta beharrizan hori are nabariagoa da pieza laburreko lanak irakurtzean. Poemak, ipuinak, aforismoak… ezin baitira eleberriak bezala irakurri, orri-pasan; aitzitik, irakurri eta pausatu beharra dago, idazteko moldearen pleguan. Erraz da esaten, baina zail egiten.

Urtarrilean, Rikardo Arregi Diaz de Herediaren azken poema-bilduma irakurri nuen, zerbait handia esperoan duenaren aldarteaz. Han-hemengo iruzkinek, Angel Erroren gomendioak, itxaronaldi berantetsiek ezin zidaten huts egin, eta, orduan, nahi ez zela, oldarrean hasi zitzaidan barruko larridura. Eta, jakina, Ithakara goizegi iritsi nintzen, eta Penelopek zer afaldu nahi nuen galdegin zidan, lasterregi iristeagatik demandaka, Laertesen hil-mihisea amaitzerik izan ez zuela eta.

Jokamoldearen okerraz jabeturik, om eginda, liburuari berriz heltzeko asmoa hartu nuen, Rikardori arrazoia emanez, Baietz, bitan esan beharra izan duela. Eta konturatu naiz, konturatu, gogoa apur batean denboraren estugarri horietatik libratuz gero liburua antzaldaturik agertu zaidala. Ez da literaturaren “magia”, inondik ere. Nori ez zaio gertatu paisaia baten mila xehetasunak oharkabean pasatzea presaka dabilelarik (lan-bilera baterako bidean, esaterako) eta halako batean, pausajea mantsoturik, mila xehetasun horiek bat-batean agerira ateratzea?

Ariketa-jolasari buru emateko, liburuak neure gogoan piztutako izenburuak asmatzen jolastu naiz (horrainokoa baita nire sormenaren neurria). Ohartu orduko, Hirudi-rako hitzordua iritsia zen, ordea, eta erdi-lanak ere egin gabe pentsu horiek jasotzeari ekin diot. Hona, beraz, zer argumentu, artelan, sorkari, gaixotasun bildu dituen niretzat Rikardo Arregiren azkenaren lehen herenak. Hasi aurretik, ez dezagun ahaztu irakurleak ere bere eraginak dituela, aurretik irakurritakoenak nahiz ondotik gogoan erabiliak (eragin-en adiera zehatz ukronikoa baita, hasi aurrekoa eta amaitu ondokoa).

Stefan Zweig-en Atzoko mundua. Mr Borges, I presume: ispilu-jokoz beteriko film labur rioplatensea. Ibai eta ni: nouvelle honetan, izadiaren aldarteak erakusten digu harreman baten akabera. Kekaumenos: Cavafisek idatzi gabeko biografia. How To Be Gay Being Gay by Richard I Queer of the Basques. Zeru horiek: margolan zerutiarren bariazioak olio maiorrean. Space Invaders: bideo-joko vintage hori. Terminal internazionala: itzultzaile baten aireportuko enkontruak (ikasketa amaierako lana). Aniztasuna ikasgelan: ikastetxeetan kulturartekotasuna lantzeko ikus-entzunezko materiala. Poeta bertsolariaren lekuan jendaurreko ekitaldietan: diru-laguntzarik gabe geratutako ikerketa-proiektua. Usher etxearen sindromea: ager-itzalka ari diren etxeek sorturiko nahaste arina. Ataraxia helburu: autolaguntzazko gida klasikoa.

“Esaten ez dudana da esaten dudana” dio Rikardo Arregik.

Azken kritikak

Basa
Miren Amuriza

Peru Iparragirre

Gailur ekaiztsuak
Emily Brontë

Amaia Alvarez Uria

Julien Vinsonen hegaldia
Patxi Zubizarreta

Javier Rojo

Hausturak
Jokin Muñoz

Txema Arinas

Idazleen gorputzak
Eider Rodriguez

Aiora Sampedro

Katigatu ninduzun librea nintzena
Laura Uruburu

Joannes Jauregi

Ezagutzaren matazak
Emagin

Ibai Atutxa Ordeñana

Ez erran deus
Jon Arretxe

Estibalitz Ezkerra

Poesia kaiera
Idea Vilariño

Igor Estankona

Disoluzio agiriak
Jose Luis Otamendi

Javier Rojo

Poesia kaiera
Cesare Pavese

Igor Estankona

Iraumen
Alexander Martinez Iturria

Peru Iparragirre

Amek ez dute
Katixa Agirre

Javier Rojo

Munduko tokirik ederrena
Iñigo Aranbarri

Mikel Asurmendi

Artxiboa

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Urria 2018

Iraila 2018

Abuztua 2018

Uztaila 2018

Ekaina 2018

Maiatza 2018

Hedabideak