kritiken hemeroteka

8.064 kritika

Azken kritikak

« | »

Sinplistak / Hedoi Etxarte / Susa, 2012

Psikologoa eta poeta, tranpatiak Mikel Asurmendi / Berria, 2012-12-16

Suzko lilia plazaratu zuen Hedoi Etxartek 2008an. Elitearen bidean abiatu ote zen nago, surrealismoaren bidean. Ez naiz ongi oroit. Beharbada, ez ninduelako arras gatibatu, edo agian, sarritan gertatu legez, poesia arnasteko estutasunean edo norbaiten gatibu bizi behar duzulako.

Aldeak alde, liburu honetan murgildutakoan, Gabriel Arestik Maldan behera-tik Harri eta Herri-ra eginiko bidaia bururatu zait. Sinplea da burutazioa, sinpleegia, sinplista naski. Sinplistak da Etxarteren bigarren poesia liburua, 2012 urtekoa. Liburua ez da sinplea, jendarte sinplista baten salaketa baizik, edo jendartearen eliteko sinplisten salaketa gutxienez.

Aresti aipatu dut. Ez debalde. Hark goitik behera egin zuen poesiaren eginbidean. Poesia eruditua Pagasarrin laga eta Zazpi kaleetara jaitsi zen, Plaza Barrira. Poesia herriaren ahotik hartu zuen bilbotarrak, debalde. Poesia merkatu zuen. Iruñeko poetak ere herritarren ahotik hartu ditu poesiarako eleak, doan, herritar anonimoengatik alabaina. Aresti eta Etxarte kidetu ditut, biak komunistak nonbait. Ez sozialdemokratak, behintzat. (Bi poeten) garaiak zeharo aldatu dira, ez debalde horregatik.

Komunismoa bogan zegoen garaitik honantz, maldan behera heldu dira gure poetak: Etiopian, izuen gordelekuetan barrena eta balizko erroten erresuman ibili dira, baita lur bat gure minari eskaini aldera bide egin ere. Baten batek euren hondakinak ere jaso ditu. Besteak beste. Ez naiz guztiez oroit eta, edota oroitzeko bederen guztiak irakurri behar baitira.

Sinplistak irakurtzean, Etiopia-ko Piolet poeta lirikoarekin eta liburu horren egileak Etiopiarako itzulbidean egiten duen azken erreflexioarekin oroitu naiz. Mariak bere bikote poeta akabatzen duenekoa, animaliak legez. Oroiak oroi, poeta otsoa da orain ere, Suzko lilia-n legez.

Azken mende erdian aurreko milurtekoaren erdian beste aldatu da jendartea. 2008tik 2012ra berriz, zeruak eta infernuak bat egin dute lur arrasean. Gure jendarteak bizi duen astinaldiaren hausnarketa da Sinplistak. Gauza zelaiak, errazak, edonork konprenitzekoak azaldu ditu Etxartek. Hiru partetan emanak, bi Interludio tarteko. Etxarte musikariak musikaltasun gutxi erantsi dio poemei ordea, aitzitik, poemak musikaz erantzi ditu. Adibidez, jazza inprobisazioaren crême de la flemme dela dio poetak. Ekoizpenerako elementu egokia, ez egungo poesiarako, antza.

Poetak “nork soporta dezake poeta afizionatu bat egun bakar batez” pentsatu ote duen nago. Etxarte ez du maiteminak hilko, ez da, hortaz, amodiozko poemen aparrean itoko. Garratza da poeta, otsoa. Maiteminez hiltzen dena sinusitisa duen eta ahoa espermaz bete dioten koitadu gisa irudikatu du. Etxartek ez du —Etiopia-ko poetak Maria legez— bikotekidea Haendelen musika akuatikoaz gozaraziko, baina ezta bere bikotekidearen maitaleak ere bera akabatuko. Poetak —bere pertsonaia baten antzera— ez du egoarekin ezer aldarrikatu nahi, ezta konpondu ere. Ez du poeta afizionatuak antzo hil nahi, maitalearen aginduz traizionatua hiltzea.

Artzeren “Hegoak ebaki banizkio / neria izango zen / ez zuen alde egingo / bainan honela / ez zen gehiago txoria izango / eta nik, txoria nuen maite” abestu zuen Laboak. Etxartek “Egoa ebaki ez bani(zk)io / enea izango zen / ez zidan huts egingo / baina horrela / ez zen poesia izango, alabaina nik egoa nuen maite” abestua izatea nahi duela uste dut.

Anartean, Etxarte poetaren nobeletako pertsonaien hitz-lauzko poesiarekin usatuko gara. Elkar maiteko dugu baina neurrian, psikologoa eta poeta biak baitira tranpatiak. Maria legez.

Azken kritikak

Atsoa
Victor Catala

Nagore Fernandez

Erretzaile damutuen konpainia
Aingeru Epaltza

Asier Urkiza

Borrokalari transgeneroak
Leslie Feinberg

Amaia Alvarez Uria

Berriz zentauro
Katixa Agirre

Ibon Egaña

Amatu
Maite Lopez Las Heras

Mikel Asurmendi

Berriz zentauro
Katixa Agirre

Irati Majuelo

Kale gorriko umeak
Pier Paolo Pasolini

Ibai Atutxa Ordeñana

Berriz zentauro
Katixa Agirre

Jon Martin-Etxebeste

Azken etxea
Arantxa Urretabizkaia

Mikel Asurmendi

Hamahiru ipuin
Luisa Carnes

Asier Urkiza

Ethan Frome
Edith Wharton

Nagore Fernandez

Hamahiru ipuin
Luisa Carnes

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Ipuina engainua da
Iban Zaldua

Jon Martin-Etxebeste

Poema liburu bat —irakurtzeko jarraibideak—
Angel Erro

Irati Majuelo

Artxiboa

2022(e)ko azaroa

2022(e)ko urria

2022(e)ko iraila

2022(e)ko uztaila

2022(e)ko ekaina

2022(e)ko maiatza

2022(e)ko apirila

2022(e)ko martxoa

2022(e)ko otsaila

2022(e)ko urtarrila

2021(e)ko abendua

2021(e)ko azaroa

Hedabideak