kritiken hemeroteka

7.202 kritika

Azken kritikak

« | »

Tximistak / Jean Echenoz (Gerardo Markuleta) / Meettok, 2012

Izaera argiaren korronte ilunak Ekhiñe Egiguren / Gara, 2012-05-19

Jean Echenoz idazle frantziarraren Tximistak liburua trilogia baten azken alea da, Nikola Tesla zientzialari eta asmatzaile kroaziarraren bizitza kontatzen diguna. Gerarlo Markuletaren itzulpen hau Meettok argitaletxearen eskutik datorkigu, Ravel eta Lasterka aurreko bi liburuen ostean.

Lehenak Maurice Ravel musikaria zuen protagonista, bigarrenak Emil Zatopek atleta errusiarra, eta azken honek, aipatu zientzialaria ardatz harturik, aise eta gustura irakurtzen den idatzia dakarkigu esku artera.

Hirurak pertsonaia erabat ezberdinak dira eta antzekorik ezer gutxi izan dezaketen arren, badute abilezia jakin bat beren bizitzak menderatzera heltzen dena. Halere, ez da kointzidentzia hori trilogiaren haria, Echenozek liburu hauetan biografiak kontatzeko sortu duen modu berezia baizik. Idazleak berak esana da ez dituela biografiak idatzi nahi izan, pertsonaiak eraikitzen saiatu dela. Liburua idatzi aurreko ikerketa eta dokumentazio faseetan ez duela testuekin bakarrik lan egiten, irudi, argazki eta soinuekin ere dokumentatzen ahalegintzen dela, irudimena pizteko. Horrexegatik, ezinbestean, idazlearen irudimena nabarmenki senti dezake irakurleak liburuan zehar.

Nikola Tesla asmatzailearen jaiotzak hasten du kontakizuna. Misterioz inguratutako gertakaria, Europa ekialdeko herrixka batean denbora zehatzik gabe eta argiaren presentziatik kanpo. Izaera berezia deskribatzen da haurtzarotik, argitasun apartekoaren zantzuak dituena, baina era berean eszentrikoa, urruna, desatsegina, giza harremanetarako zailtasunak eta mikrobioekiko obsesio neurriz kanpokoa duena. Eta bereziki guztia zenbatzeko ardura, dirua ez den beste guztia. Arduragabetasun hori izango da, oro har, pertsonaiaren akatsik handiena, ezbeharrak korapilatuko dituena. Ameriketako Estatu Batuetan bere asmakizunen patenteak erregistratuko ditu, betiere, ideiak nahikoa garatu aurretik, hainbat asmakizunen autoretza ostuko diotelarik. Eta halere, korronte alternoaren aita izango da eta martetarrekin hitz egiteko modua topatu nahi izango du.

Errealitatearen eta fabularen arteko generoa darabil autoreak. Gertaeren narratze hutsetik harago ipuin moduan kontatzen da jenio xelebrearen bizitza; egoera muturreko eta mingarrienak ere, labur eta ia modu komikoan azalduz. Ironia fina du Echenozek. Batzuetan barrea sorrarazten du, besteetan sentiberatasuna, inoiz pena apur bat ere bai. Tonu malenkoniatsua mantentzen du hasieratik amaierara eta sentimendu kontraesankorrak eragiten ditu denbora gutxian.

Hogeita zortzi zurrupada laburretan irensten da edabe hau. Pertsonaia erabat hurbilekoa egingo zaio irakurleari eta benetako gizaki bati buruz ari dela ere ahantz dezakegu.

Bizitza nobelatua da, eleberri modura azaldutako izatea. Eta bai, egia da, azkenerako ez dakigu zer den benetako biografia eta zer idazlearen irudimena. Fikzioa dirudi pertsonaia erreal baten bizitza baino. Baina ez dio axola, berdin-berdin zaigu. Literaturaz eta literaturarekin gozatzeko idatzitako liburua baita. Aurreko biak bezainbat. Benetan gomendagarriak hirurak.

Azken kritikak

Film zaharren kluba
Alberto Ladron Arana

Aiora Sampedro

Errepidean
Jack Kerouac

Joannes Jauregi

Neguko argiak
Irati Elorrieta

Ibon Egaña

Ez erran deus
Jon Arretxe

Javier Rojo

Fakirraren ahotsa
Harkaitz Cano

Aritz Gorrotxategi

Munduko tokirik ederrena
Iñigo Aranbarri

Peru Iparragirre

Kartzelako gutunak Sophie Liebknechti
Rosa Luxemburg

Amaia Alvarez Uria

Fakirraren ahotsa
Harkaitz Cano

Itxaro Borda

Ia hemen
Juanjo Olasagarre

Alex Uriarte Atxikallende

Txikiaren handitasuna literaturan
Mariasun Landa

Estibalitz Ezkerra

Inor ez delako profeta bere mendean
Asier Amezaga

Javier Rojo

Neguko argiak
Irati Elorrieta

Iratxe Retolaza

Ekaitza urrun
Joanes Urkixo

Joannes Jauregi

Poesia kaiera
Yannis Ritsos

Aiora Sampedro

Artxiboa

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Urria 2018

Iraila 2018

Abuztua 2018

Uztaila 2018

Ekaina 2018

Maiatza 2018

Apirila 2018

Martxoa 2018

Hedabideak