kritiken hemeroteka

7.352 kritika

Azken kritikak

« | »

Joan-jinaren labirintoan / Jose Angel Irigaray / Pamiela, 2002

Inora heldu nahi ez duen mintzo heldua Fito Rodriguez / Euskaldunon Egunkaria, 2002-05-18

Batek olerki liburu hauxe naturaren aldarria dela pentsa dezake; beste batek, ordea, soseguaren bila korritutako urratsen berri ematen duela, edota barne bidaiaren kronika dugula, akaso. Jose Angel Irigarairen azken emanak, halere, ez du sorpresa handirik ekarri berean; aurrekoaren segida dugula esaten ausartuko nintzateke, ibiltari kroniko bezain sosegatu, natural bezain ikasi baten emaitza dela jakingo ez banu.

Bidai kronikak bidaiatu ondoren egin ohi direla pentsatu izan da sarritan. Ez omen da hala izaten. Tzvetan Todorovek (Les morales de l’histoire. Grasset. Paris. 1991.) bidaiei buruzko kondairek egingo diren bidaiak baldintzatzen dituztela frogatu zigun. Hau da, kanpoko zein barneko bidaiak bereizi ezinezkoak diren neurrian, mugitu aurretik idazten dugula bidean aurkituko duguna. Horra hor, mintzoaren ekoizpen gaitasuna. Hona hemen, horren adibidea. Horregatik, badago egon, ene uste apalean, Jose Angel Irigarairen olerki liburu honetan, bere aurreko urratsen jarraipena.

“Urak dakarrena urak daroa…” zena, gaurko honetan, “Erreka garden eta kantaria etengabe iturburuari jarioan” bihurtu bada ere, sinbolismo naturalaren ibileraz heldu da guregana.

Jose Angel Irigaraik mitologia oso bat ekoitzi izan du orain arteko bere barne hautuetan: Orbaizetako olak, Aiezko mendiak, Erronkariko ibaxa… nola xin, kala fan… gaurko joan-jin-aren euskal labirintoa irudikatu arte. Ibilera ez da eten.

Mendebaldeko gizartean, barne eta kanpoko bidaiak kontrajarriak izan dira. Pascalek edo Chateaubriandek barne bidaia goraipatzen zuten ibilera mundutarren kaltetan: “Gizakiak ez du bidaiatu behar, ezer ezagutzeko ezagutza bere baitan baitago”, zioten. Modernitateak bidaiaren kultura unibertsala ezarri zuen norberaren kulturaren gainetik: “nazionalismoa bidaiatuz sendatzen da”, entzun behar izan diegu ilustratuei (D.Nordman. Un tour de France Royal. Le voyage de Charles IX. Aubier. Paris. 1984).

Jose Angel Irigarairen mintzoan, mendebaldeko jite eskizofreniko hau gainditurik geratzen da. Izan ere, kanpoko ibilerak barneko urratsen arabera ditugu irakurgai, pentsagai… aurkezgai…. mintzagai… Hortik, agian, liburuaren lau ardatzak: alde batetik, gaueko ibilerak iluntasunean ez galtzeko, eta iluna irakurri ahal izateko.

Bestetik, egunsentiko amodiozko pentsamenduak, non Gaston Bachelarden antzera, maiteminaren egia eta egiarekiko maitasuna irrits egiten zaizkigun etengabe.

Hirugarren atalean, aurkezgarriak bezain ebatzezinak diren hitz-jokoak, hitz aspertuak, hitz galduak; azkenik, aurreko sintesi joera laburrari kontrajarriaz, mintzo luzeen laugarren atala.

Azken honetan datza aipatu lau osagaien eremua, non musikak nahiz literaturak, eta sentimenduak nahiz filosofiak poesiaren oinarria berregiten duten. Aspaldiko mitotik gure mintzo berritua.

Knosos birrindua izan zen, eta Kreta desegina, baina Minotauroren labirintoak iraun du orain arte. Jose Angel Irigarairen mintzoak ez du inora heltzeko helbururik, bidaian dabil, baina bere gaitasun poetikoa gero eta helduagoa da.

Azken kritikak

Irautera
Castillo Suarez

Irati Majuelo

Txikiaren handitasuna literaturan
Mariasun Landa

Amaia Alvarez Uria

Itsas bizimina
Pello Otxoteko

Hasier Rekondo

Bertsoak
Juan Mari Lekuona

Javier Rojo

Basa
Miren Amuriza

Txema Arinas

Maitasun keinu bat besterik ez
Hasier Arraiz

Ibai Atutxa Ordeñana

Auschwitzeko tatuatzailea
Heather Morris

Joannes Jauregi

Diplomatikoa
Machado de Assis

Aiora Sampedro

Enarak itzuli dira
Gari Berasaluze

Igor Estankona

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Irati Majuelo

Blues bat bizitzari
Patxi Ezkiaga

Igor Estankona

Mugi/atu
Beatriz Chivite

Javier Rojo

Larrosak, noizean behin
Jon Iriberri

Aritz Galarraga

Kabitu ezina
Aintzane Usandizaga

Javier Rojo

Artxiboa

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Hedabideak