kritiken hemeroteka

7.202 kritika

Azken kritikak

« | »

Hatsaren kulunka / Herta Müller (Ibon Uribarri) / Elkar, 2010

Hitzen kulunka Beñat Sarasola / Berria, 2011-03-27

Herta Muller-ek (Timis, 1954), 2009ko Nobel saridunak, sona handiko sari hau jaso baino bi hilabete lehenago argitaratu zuen Hatsaren kulunka, eta hauxe da haren orain arteko azkeneko lana. Ez da ohikoa Jokin Zaitegi Itzulpen Sarian Nobel saridunaren azken lana aukeratzea itzultzeko, eskuarki idazlearen iraganeko obra prestigiotsuren bat hautatzen delako, baina, ziur asko, Hatsaren kulunka-ren beraren izaera bereziak eta berritasunak bultzatuko zituen sariaren antolatzaileak liburu hau aukeratzera.

Itzulpenaren beste berritasun bat —aurreko Jokin Zaitegi sariko lanekin alderatuta— itzultzailearen, Ibon Uribarriren, hitzaurrea da, non, nobelaren sortze prozesua azaltzeaz gain, idazleari buruzko sarreratxo argigarria ematen baitigu. Hor azaltzen zaigu nola liburua, jatorriz, Mullerren eta Oskar Pastior poetaren arteko egitasmoa zen, baina Pastiorren heriotzaren ostean, Mullerrek berak burutu zuela azkenik hastapeneko proiektua.

Nobelak Leopold Aurberg 17 urteko alemaniar jatorriko errumaniarra —Pastiorren isla izan daitekeena— du protagonista eta narratzailetzat. SESBeko kontzentrazio-esparru batean zigileratu dute, eta hango bere sufrikarioa da, hala, kontakizunaren oinarria. Istorioa esparruan sartu baino lehen hasten da, eta irten ondorenean amaitu, baina dudarik gabe, esparruko jazoerak dira erdigunea. Kontakizuna, ordea, halako segida kronologiko batean kateatu beharrean, kapitulutan banatutako mikroistorio modukoen bidez ehuntzen da batez ere; halako moldez, non atal bakoitza independenteki irakur baitaiteke ia. Egiatan, horietako zenbait kasik poematzat jo daitezke orobat. Hitzaurrean adierazten den gisara, badago literatura generotzat har daitekeen holokaustoaren eta gulagaren literatura bat, eta ildo horretan kokatzen ahal dugu, halaber, honako hau. Haatik, Mullerrek darabilen idazkera da nagusiki nobelaren bereizgarria; alegia, esate baterako, Primo Leviren lanen gordintasun eta bortiztasunetik ezberdintzen duena. Hausnarketa orokorragoak egon badauden arren, narratzaileak detaile txikienetan —eta, ustez, ezdeusetan— ipintzen duen arreta, eta oroitzapen zein ametsen deskribapenek hartzen duten garrantzia dira kontamolde berezi horren adierazgarri funtsezkoenak. Detaile horiei dagokienez, azpimarragarria da narratzaileak duen hitzekiko lilura, etengabe adierazten dena letra larrien bitartez. Ezagun da gisa honetako esperientzia lazgarrien itzaletan idatzitako testu ugarik izaten dutela hizkuntzarekiko kezka hau; horren adibide behinena da, ziur asko, Paul Celanen Heriofuga. Honako honetan izenak dira, batez ere, narratzailearen kezka-gai nagusi. Eta esango nuke, originala esku artean eduki ez izanaren kontu guztiarekin, hori izan dela Uribarriren erronka handienetakoa, hots, nobelako aberastasun eta ñabardura lexikalak taxuz euskaratzea. Izenburuan bertan izango zuen buruhausterik, Atemschaunkel originala modu ezberdinetan itzuli baitute erdaretara. Alemanak duen malgutasunari eusteko, euskara luzatu behar izan du itzultzaileak, eta ezin esan, inolaz ere, emaitza traketsa izan denik.

Besteak beste, Immanuel Kant-en, Thomas Bernhard-en eta Mullerren lanak itzulita, Uribarri alemanetik euskarara itzultzen duen itzultzaile nabarmenetakoa dugu, erronka zailenei aurre egiteko kapaza. Japonieratik itzultzen du, halaber; Haruki Murakamiren Gauaren sakonean itzulpena testigu —lehenago Yasunari Kawabata-ren nobela bat zuen itzulia—. Espero dezagun etorkizunean ere antzeratsu ibiliko dela eta, luze gabe, atzerriko lan gehiago gureratuko dizkigula.

Azken kritikak

Film zaharren kluba
Alberto Ladron Arana

Aiora Sampedro

Errepidean
Jack Kerouac

Joannes Jauregi

Neguko argiak
Irati Elorrieta

Ibon Egaña

Ez erran deus
Jon Arretxe

Javier Rojo

Fakirraren ahotsa
Harkaitz Cano

Aritz Gorrotxategi

Munduko tokirik ederrena
Iñigo Aranbarri

Peru Iparragirre

Kartzelako gutunak Sophie Liebknechti
Rosa Luxemburg

Amaia Alvarez Uria

Fakirraren ahotsa
Harkaitz Cano

Itxaro Borda

Ia hemen
Juanjo Olasagarre

Alex Uriarte Atxikallende

Txikiaren handitasuna literaturan
Mariasun Landa

Estibalitz Ezkerra

Inor ez delako profeta bere mendean
Asier Amezaga

Javier Rojo

Neguko argiak
Irati Elorrieta

Iratxe Retolaza

Ekaitza urrun
Joanes Urkixo

Joannes Jauregi

Poesia kaiera
Yannis Ritsos

Aiora Sampedro

Artxiboa

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Urria 2018

Iraila 2018

Abuztua 2018

Uztaila 2018

Ekaina 2018

Maiatza 2018

Apirila 2018

Martxoa 2018

Hedabideak