kritiken hemeroteka

7.634 kritika

Azken kritikak

« | »

3 Mariak / Arantxa Urretabizkaia / Erein, 2010

Zaharra naiz eta harro nago Aritz Galarraga / Deia, 2011-02-19

Ez da izango gai berria zaharrena, baina tartea hartzen ari da azken urteotan indar handiagoarekin euskal literaturan. Normala dena bestalde, literatura garaiaren isla den diziplina baita, medikuntza edo soziologia diren bezalaxe. Ez da gai literario edo gai ez literarioen arteko eztabaida. Alde horretatik unean tokiko gizarte baten kezka behinenak jaso ohi ditu literaturak. Pentsatzekoa da, beraz, gero eta gehiago hitz egingo dela literaturan ere zahartzaroaz, estatistikak mintzo dira, populazio gero eta zaharragoa izango dugu datozen hamarkadetan. Eta sarrera hau guztia zertara datorren? Bada, zahartzaroa delako Arantxa Urretabizkaiaren azken lanaren gai nagusia, haurtzaroa omen denean gizaseme eta alaben aberri bakar, eta literaturarako lehengai sarria.

Ariketa ez da samurra. Arriskua dago zuk nahi amesten duzun zahartzaroa planteatzeko, idilikoa nolabait, sinesgarria suerta daitekeen zahartzaroa planteatu beharrean. Ikus dezagun emaitza. Gazte garaiko hiru lagun, laurogeien bueltan orain, dira liburuko protagonista, biren presentzia eta hirugarrenaren absentzia astuna. Lehen biak, Txuri eta Gorri, berriz elkartzen dira urte luzeen ondoren, lehenaren senarraren hiletan, eta banaezin bilakatuko dira une horretatik aurrera. Triangeluak baina hirugarren erpina behar, Handi, eta haren bila hasiko dira etenik gabe. Zaharrak dira, ez hirugarren adinekoak, “esango nuke harro dagoela zahar izateaz”, dio momentu batean Txurik Handiz. Baina ez dira makurtzen egindakoa gogoratzera, emakumea besteren zaindari huts, mundura besteak zaintzera etorria dela pentsatzera, bere burua ahazteraino, subjektu pasibo izateraino. Zahartzaroaren aldarrikapena egiten da liburu honetan eta ez hainbeste gaztetasunaren aurka, baizik eta bizi aro bakoitzak bereak dituelako ustean. Beste zahartzaro bat posible delako asmoan.

Eta hori nola egiten duen aztertzerako orduan, irudipena daukat asmatu egin duela Urretabizkaiak. Egia da, tarteka halako ideia azukreztatuak aurki ditzakegula, “politak ginela esan nion eta berak ezetz, gordinegiak geundela orduan, osatu gabeak, orain askoz ederragoak ginela” edo “asmoak eta helburuak ditugun bitartean, gazte izango gara”. Baina ez, oro har topikoak gainditzen dituen eleberri baten aurrean gaudela esango nuke, ez dela errazkerian erortzen, ez debaldeko negarretan. Ez dakit zergatik, tira bai, badakit, aurreiritziz betea nagoelako, baina eleberria irakurri bitartean itxaroten ari zara norbaiten heriotza, eta ez nobela beltza delako. Eta ez, lagunok, ez du hortik edaten istorio honek.

Akaso zuzenegi, errazegi egiten du kontakizunak aurrera, hori ere egia da. Irakurterraza izenlaguna baino kondena bilakatu den garaiotan. Eta nahiz eta nik ere bat egiten dudan Bolañok zioen harekin (En principio yo no tengo nada contra la claridad y la amenidad. Luego, ya veremos), tentsioa mantentzen du bukaeraraino, estilo aldetik arina, soila, makulurik gabea da, bai, baina bukaeran ere ez du askatzen kontakizunaren korapilo nagusietako bat, utzi egiten dio irakurleari marrazkia osatzen eta istorioa nola bukatzen den imajinatzen. Hasi eta buka eusten dion liburua dugu 3 Mariak.

Zahartzaroa begi berriekin begiratzeko gomita luzatzen du. Inoiz ez dela berandu bizitza berri bat hasteko, elkarren arteko odol loturarik izan gabe familia osa daitekeela. Eta, epilogo gisa, hausnar bat: bizitzak gurekin zer egin duen galdetzea baino, ez ote den egokiago guk zer egin dugun bizitzarekin pentsatzea.

Azken kritikak

Suak pizten direnean
Mikel Soto

Irati Majuelo

Xala
Cynthia Ozick

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Dendaostekoak
Uxue Alberdi

Ibon Egaña

Poesia, zaurien ukendu
Ainhoa Urien

Javier Rojo

Argiantza
Pello Lizarralde

Mikel Asurmendi

Dendaostekoak
Uxue Alberdi

Arantxa Iturbe

Haize-lekuak
Amaia Telleria

Nagore Fernandez

Sano erradikal
Isabel Diaz

Aiora Sampedro

Dendaostekoak
Uxue Alberdi

Javier Rojo

Larrutik ordaindua
Joseba Lozano

Mikel Asurmendi

Moskito
Igor Estankona

Mikel Urkixo Aierdi

Ene baitan bizi da
Maddi Ane Txoperena

Amaia Alvarez Uria

Dendaostekoak
Uxue Alberdi

Irati Majuelo

Aro beilegia
Lizar Begoña

Hasier Rekondo

Artxiboa

Urria 2020

Iraila 2020

Abuztua 2020

Uztaila 2020

Ekaina 2020

Maiatza 2020

Apirila 2020

Martxoa 2020

Otsaila 2020

Urtarrila 2020

Abendua 2019

Azaroa 2019

Hedabideak