kritiken hemeroteka

7.119 kritika

Azken kritikak

« | »

Ez naiz Fujn izan / Josetxo Azkona / Pamiela, 2011

Haikuari errepasoa Igor Estankona / Deia, 2011-02-05

Ekialdeko teknikekin egindako enegarren jarduna, poesia laburraren eta kriptikoaren gure herrian. Horixe pentsatu nuen Josetxo Azkonaren liburua zabaldu eta haikuak zirela konturatu nintzenean. Gauzarik zailena bikain eginda aurkitzerik ez nuen espero, noski, baina liburu fina, duina, haikuaren kartzeletan librea kausitu dut. Gozatu egin dut, azaletik hasita. Inoiz esan izan dut, era honetako liburuen aurrean, haikua ia ez dela literatura ere, aszetismoa dela, edertasuna topatzeko modu bat. Horregatik uste dut Josetxo Azkonak arantza antzeko bat kendu nahi izan duela liburu honekin. Urteak daramatza haikuak landuz —Koilara bete hitz edo Arbola naiz eta zuhaitza liburuak daude testigu—, baina erreskadan haikuz betea dagoen eta eite honi osorik dedikatu dion lehenengo liburua da Ez naiz Fujin izan. Okusairen Fuji mendia ageri da azalean, berde bere magalak, sua puntan. Pintore eta grabatu egile japoniarra —manga terminoa berari zor zaio, esan dezagun bidenabar— egon zen Fujin, Josetxo Azkona ez bezala. Gorputz eta arimarekin egon zen Fujin gainera, Okusai. Inkontzienteki, Okusairen Fuji mendiaren hogeita hamasei ikuspegietako asko —Fugaku sanjurokkei seriekoak— grabaturik geratu zaizkigu: bere mendia gure mendia ere bada. Josetxo Azkonak ederto laburtzen du paradoxa hori: “Ez naiz Fujin izan. / Moncayon, bai ordea. / Izana naiz Fujin”. Azkonaren lanarekin Tarkovski zinemagileak deskribatutako “haikuaren hartzailearen zoriona” sentitu dut uneka: galdu egin naiz konposizioaren sakontasunean kosmos batean legez, non ez dagoen ez goirik ez beherik.

Okusaik, bestalde, zera zioen: “Txikitatik hasi nintzen margotzen. 50 urterekin hainbat marrazki eginak nituen, baina bat bera ere ez merituzkoa, harik eta hirurogeita hamar urtera iritsi arte. Hirurogeita hamahirurekin ikasi nuen zeozertxo gauzen kalitatearen gainean, txori, intsektu, arrain, belar eta zuhaitzen gainean. Beraz laurogei urterekin aurreratuko dut zerbait, laurogeita hamarrekin gauzen esanahi ezkutua ulertuko dut, ehun urterekin gauza miragarriak egingo ditut eta ehun eta hamarrekin puntu bakoitzak, marra bakoitzak berezko bizitza edukiko du”.

Okusairen apaltasunarekin idatzi du Josetxo Azkonak haikuen bilduma hau. Hitzaurrean aipatzen du iruindarrak zer den haikua zentzu hertsian, eta ze arau dituen: laburra da, metaforarik gabea, moran oinarritua eta ez silaban. Hori esanda, azaltzen du kanonak dioena gogoz ikertu eta aintzat hartu duela, gero malgutasunez jokatzeko: “aukeran nahiago izan dut aske eta malgutasunez aritu, arauei guztiz lotua jarraitu baino. Horren harira, bide-erakusletzat jotzen ditut Bashoren beraren hitzak, honakoak: Ez ibili asaben gibelean. Ibil zaitez, bai ordea, haiek berek bilatu zutenaren bila”.

Irakurleak haikuari derrigor eskatu behar dizkion sinpletasuna, sotiltasuna, soiltasuna… eskaintzen ditu Azkonak, eta hori eskertzekoa da. Liburua oso irregularra da, piezak eta iradokitako irudiak ehunka direlako, baina natura hutsaren deskripzio ederretatik (“Ibai bazterrean / adatsa du garbitzen / ertzeko sahatsak”) kontu sozialagoetara egiten dituen saltoak hain daude natural eginda (“Kameleoia. / Subjektu politiko gisa / ez du parekorik), liburua atseginez baitoa, eta ez monotoniaren asperdurarekin. Hartu, puska bat ahoratu, dastatu, eta une batez hitzen fineziaz hausnar egiteko liburua da.

Azken kritikak

Neguko argiak
Irati Elorrieta

Peru Iparragirre

Gerrak ez du emakume aurpegirik
Svetlana Aleksievitx

Amaia Alvarez Uria

Amek ez dute
Katixa Agirre

Estibalitz Ezkerra

Ohe hutsetan
Izaskun Gracia Quintana

Alex Uriarte Atxikallende

Batzuen ametsak bertzeen zelai zulatuak dira
Hasier Larretxea

Javier Rojo

Erreka haizea
Sonia González

Iratxe Retolaza

Proleterka
Fleur Jaeggy

Aiora Sampedro

Udaberri kantoi-hautsia
Mario Benedetti

Joannes Jauregi

Zuloa
Xabier Gantzarain

Hasier Rekondo

Mecanografiak
Harkaitz Cano

Javier Rojo

Zer luzea negu hau
Josu Goikoetxea

Igor Estankona

Sekula kontatu behar ez nizkizun gauzak
Iban Zaldua

Iratxe Esparza

Poesia kaiera
Yannis Ritsos

Javier Rojo

Sekula kontatu behar ez nizkizun gauzak
Iban Zaldua

Aitor Francos

Artxiboa

Azaroa 2018

Urria 2018

Iraila 2018

Abuztua 2018

Uztaila 2018

Ekaina 2018

Maiatza 2018

Apirila 2018

Martxoa 2018

Otsaila 2018

Urtarrila 2018

Abendua 2017

Hedabideak