kritiken hemeroteka

7.591 kritika

Azken kritikak

« | »

Hamazazpikotan / Karlos Linazasoro / Elkar, 2010

Haikuaren paradoxa Be√Īat Sarasola / Berria, 2010-09-19

Umore handiz idazten zuen berrikitan Karlos Linazasorok Volgako Batelariak webgunean bere balizko arrakasta eskasari buruz. Kontatzen zuen nola behiala 34 irakurleko idazlea zen eta Urperatze handia narrazioa publikatu ondoren, berriz, 33koa, irakurle batek liburua ¬”oso txar¬” eta ¬”ez erosteko modukoa¬” iritzi ziolako Beterriko liburua aldizkarian. Gauzak nolakoak diren, baina. Bere azkeneko liburuak, Hamazazpikotan izenekoak, zenbait komunikabidetan argitaratzen diren Gehien saldutakoak sailean lehenengo postua lortu baitu sarritan uda honetan. Ez naiz zerrendok begiratu zalea, baina arrazoi ezin aitortuzko bat dela medio jardun naiz adi. Harritzekoena, ordea, ez da Linazasorok arrakasta eskuratu duela ustez —horretarako meritu franko egindakoa da honezkero—, baizik eta, izenburuak iradokitzen duen gisara, liburua haikuz osaturikoa dela. Haiku liburu bat. Nork esango zuen haikuek salbatuko zutela euskal literatura —eta, bidenabar, Linazasororen pentsioa— irakurle gabeziatik?

Ezagun da haikua dela Japoniako poesia tradiziotik mendebaldean arrakasta handiena izan duen moldea. Beti aipatzen da, esaterako, haikuak zelako eragina izan zuen imaginismoan, eta zehazki, Ezra Pound-en poesian. H.D, Antonio Machado, Octavio Paz eta beste hainbat poetek jarraitu izan diote, orobat, haikuaren arrastoari. 5-7-5 silabaz osatua, natura izan ohi da poesia mota honetako gai nagusia. Adibidez: Matsuo Basho-ren haiku famatuenetako batek halaxe dio (Ibon Uribarriren itzulpena): ‚Äúurmael zahar / igelak jauzi dira / uraren hotsa‚ÄĚ. Linazasorok, bada, liburuko lehenengo atalean, Naturaren oskoletan izenekoan, natura honetako aleak eskaintzen dizkigu; haiku klasikoetara gerturatzen da nolabait, nahiz eta nabaria den, halaber, mendebaldeko idazle garaikide batek idatzitakoak direla. Alderatu, bestela, arestian aipatu Bashorena tolosarraren honakoarekin: ‚ÄúTxoria ere ez da / errazki kontentatzen: / urpea du ments‚ÄĚ. Dena den, gainontzeko bi ataletan ikusiko dugu argi eta garbi haikuaren forma eramaten mendebaldeko poesiagintzaren motibo oinarrizko eta errepikatuenetara. Biok garen maitasuna atala, hala, amodiozko poesiagintzaren tradizioa haikuaren formara moldatzeko ahalegina da; Denboraren eguraldiak atalean, aldiz, gauza bera egiten da auzi metafisiko-filosofikoekin (izana, heriotza, denbora, eta abar). Horietarik asko aforismoak direla esan genezake kasik, ez bada haikuaren silabazioa errespetatzen dutelako: ‚ÄúZer oparitu / dit biziak? Kenduko / didan guztia‚ÄĚ.

Zuhaitz baten gerizpean edo lorategi baten bazterrean irakurtzeko egokiak izan ohi dira haikuak. Soseguz ale bakoitza irakurri eta berrirakurri hamazazpi silabetako zirrikitu guztiak miatu arte. Hamazazpikotan ez da, honenbestez, has eta buka, korrika batean irakurtzeko moduko liburua. Ez dirudi gaur egungo bizitza arrapalazkoari ongi egokitutakoa. Beste behin ere Linazasorok literatur forma ¬”periferiko¬” bati heldu dio —lehenago, narrazio motzak, aforismoak, poesia eta abar landu izan ditu—, merkatu eta arrakastaren hatzaparretatik landa.

Hortik gehien saldutakoen zerrendan azaltzearen paradoxa. Zerrenda madarikatuok gehiegi aipatzen ari ez ote naizen pentsatuko du inork arrazoiz. Baina gure literaturako zenbait ¬”eragilek¬” argudiatu izan dutenaren arabera, bada garaia kinka larrian omen dagoen gure literatura (irakurri industria) halako arrunkeriez arduratzen hastekoa, gainontzeko literaturekin (idem) alderatuko bada. Ez esan ez litzatekeela dibertigarria haikuak izatea, paradoxaren paradoxaz, industriaren eta Karlos Linazasororen salbatzaileak.

Azken kritikak

Izuaren osteko gogoeta
Susan Buck-Morss

Ibai Atutxa Orde√Īana

Haize-lekuak
Amaia Telleria

Javier Rojo

Bideko hitza. Euskal poema modernoen antologia (1951-2019)
Askoren artean

Igor Estankona

Ibaiertzeko ipuina
Oihane Amantegi Uriarte

Hasier Rekondo

Ibaiertzeko ipuina
Oihane Amantegi Uriarte

Javier Rojo

Hizlandia
I√Īigo Aranbarri

Aritz Galarraga

Mami Lebrun
Kepa Errasti

Javier Rojo

Poesia guztia
Safo

Igor Estankona

Gilles de Rais
Anjel Lertxundi

Javier Rojo

Bazterreko ahotsak
Miren Tirapu Goikoetxea

Amaia Alvarez Uria

Poesia guztia
Safo

Javier Rojo

Bakezale gerlari horiek
Bixente Serrano Izko

Txema Arinas

Moskito
Igor Estankona

Aitor Francos

Nobela errealista bat
Joxean Agirre

Marta Goikoetxea

Artxiboa

Abuztua 2020

Uztaila 2020

Ekaina 2020

Maiatza 2020

Apirila 2020

Martxoa 2020

Otsaila 2020

Urtarrila 2020

Abendua 2019

Azaroa 2019

Urria 2019

Iraila 2019

Hedabideak