kritiken hemeroteka

8.087 kritika

Azken kritikak

« | »

Autokarabana / Fermin Etxegoien / Pamiela, 2009

Autokarabana edo sustraiak errotu gabea Mikel Asurmendi / Irunero, 2010-03

Ez naiz —irakurtzen dudanean— oharrak hartzen ohituta. Hilabete luzea da Autokarabana irakurri nuela. Gustura irakurri ere, trabarik gabe. Zenbaitetan, narrazioan, iragana eta orainaren arteko sinkronia eza edota hainbat esaldietan ukitu baten beharra faltan hartu nuen. Idazteko modu libre baten emaitza jo daiteke nobela, perfomance gisara idazten duenaren lana. Horiek horrela izanda ere, merezi duen nobela da.

Ez dut Fermin Etxegoien ezagutzen. Txantxiku nafarra begitandu zait bere kazetari lanen bitartez. Neurona eta Zeurona saioan hauteman nuen idazlea aurkitu dut fikzioan. Irakurketan, sarritan, izenik gogoratzen ez dudan protagonistaren aurpegia Ferminena begitandu zait.

Oso geure-geurea da nobela hau. Gurea diot, istorioak euskararen munduan eta euskaraz bizi dugunon keinu, esaldi, zirta eta txantxak barneratu baititu. Menditarra da nobela, baita hiritarra ere. Iraganaren zantzuak dauzka, baita orainaren eta geroaren zantzuak ere. Aldiak aipatu ditut, Autokarabana belaunaldi baten erretratua da. Mugikortasunaren eta denboraren metafora da nobela, geure gurasoak eta arbasoak ez bezala, inon finkatu ez den belaunaldi baten erretratua.

Erretratuan familia, kooperatiba, aberria edota koadrila agertzen dira. Hori baino euskalerrianorik ez dago. Modernoa da halere. Alta bada, mundu hori datorrenetik dator. Erran nahi baita, pertsonaia modernoen bizipenak kontatzeagatik ere, geure iraganeko jendartearen zantzuak agerikoak dira istorioan. Tradizioari muzin eginik ere, fede batek gidaturik bizi gara.

Protagonista da, pertsonaien kontrastean, “fede” horrekin hausten duena, edo nagusiki hausten duena behinik behin. Libre antzo eta aurreiritzirik gabekoa da protagonista. Bere ingurukoen baino aurreiritzi edota konplexu gutxiagokoa.

Autofikzioa aipatzen da azkenaldion geure literaturaren mintzalekuetan. Errealista da nobela, oso erreala, fikzioaren bidez garatua. Protagonista erreala ote den? Orain dela berrogeita hamar urte pentsatua eta irakurria, euskaldun arraroa liteke. Gaur egun, oraindik ere, euskaldun bitxi baten profila du protagonistak.

Osatze bidean ari den euskalduna izan daiteke protagonista, nortasun partikularra duena eta unibertsala aldi berean. Fikzio izanagatik, protagonistarekin identifikatu gaitezke. Autokarabana baten antzera dabil bera. Autonomoa da, baina jomuga finko gabea. Protagonista jendarte oso bateko kidea da —joan den mendearen erdian hezi eta hazi garen guretako inor izan liteke—, baina sustraiak errotu gabea.

Azken kritikak

Gari eta goroldiozko
Anari Alberdi Santesteban

Ibai Atutxa Ordeñana

Winesburg, Ohio
Sherwood Anderson

Nagore Fernandez

Suite frantsesa (bertsio argitaragabea)
Irene Nemirovski

Asier Urkiza

Haragizko mamuak
Karmele Mitxelena

Jon Martin-Etxebeste

Sorgin-argien ehizan
Joan Mari Irigoien

Mikel Asurmendi

Balio erantzia
Ekaitz Goikoetxea

Mikel Asurmendi

Berriz zentauro
Katixa Agirre

Amaia Alvarez Uria

Poesia kaiera
Federico Garcia Lorca

Nagore Fernandez

Humanitatearen une gorenak
Aritz Galarraga

Asier Urkiza

Soniexka
Ludmila Ulitskaia

Ibon Egaña

Solteroen dantzalekuak
Joxean Agirre

Mikel Asurmendi

Petare
Leire Ibarguren

Jose Luis Padron

Poema liburu bat —irakurtzeko jarraibideak—
Angel Erro

Hasier Rekondo

Norberak maite duena
Miren Billalabeitia

Paloma Rodriguez-Miñambres

Artxiboa

2023(e)ko urtarrila

2022(e)ko abendua

2022(e)ko azaroa

2022(e)ko urria

2022(e)ko iraila

2022(e)ko uztaila

2022(e)ko ekaina

2022(e)ko maiatza

2022(e)ko apirila

2022(e)ko martxoa

2022(e)ko otsaila

2022(e)ko urtarrila

Hedabideak