kritiken hemeroteka

8.352 kritika

« | »

Euskararen egoerari irizten / Juan Inazio Hartsuaga / Hiria, 2009

Elebidun erdalzaleak eta bertze Bixente Serrano Izko / Berria, 2010-01-03

Juan Inazio Hartsuagak, bere liburu labur honen sarreran, sano egiten dio trufa bere buruari: “Gaztaroan kristau sutsu izan ondoren geratu zaidan ajeetako bat apostolutzari diodan alergia izanen da nolabait”, adieraziz nola arduratu den gehiago “gogoeta egiteaz gogoetok argitaratzeaz baino”. Nolanahi ere eta zorionez, hausnarketa funtsezko batzuk argira ematera deliberatu da, Euskararen egoerari irizten saiakera honetan.

Seguru baietz, liburuaren atzetik, egon, badaudela luze mamituriko funts teorikoak, irakurketak-eta, baina eguneroko esperientziatik sortu zaizkion kezkak, birplanteatzeko beharrak eta proposamen zenbait azaleratu nahiago izan ditu, lan sistematiko oso bat baino. Iritzigile eskarmentudun gisa, ez teorizatzaile akademiko gisa. Kanpo-lanean dabilenak lortzen duen senak gidaturik.

Labaingarria zaigu ni bezalako literatura iruzkingileoi, edozein saiakeraren aurrean, geure eginbeharra: gure iritziak eman behar, baina zertaz? Saiogilearen iritziei buruz, ala haren lanaren bertzelako balio batzuez, haren arkitekturaz, koherentziaz, bizitasunaz, komunikagarritasunaz, interesaz?… Garbi daukat nik: bigarren hau dagokigu, nahiz eta, segurik, eraginik izanen duen balorazioan saiogilearen iritziekiko geure adostasun edo desadostasun mailak. Hartsuagaren kasu honetan, errazagoa dut auzia. Ez dakidalako haren iritziekin zein neurrian natorren bat, baina bai dakidalako guztiz zentzuduna dela eztabaidagai jartzea egileak eztabaidagai plazaratu duena.

Lantxo ezberdinak bildu ditu Hartsuagak gure gaurko honetan. Lehen erdian, argitarapen honetarako espresuki idatziriko iritziak; bigarrenean, duela bortz urte Jakin aldizkariko “Egunen gurpilean” sailean plazaratu zituen lau artikulu. Gaia, liburuaren izenburuak aditzera ematen duena, hots, soziolinguistika.

Non gauden jakiteko baduela 30 urtetik hona apenas berrikuntza metodologikorik gabe egiten diren inkesta soziolinguistikoak kritikatzen hasten da —eta liburu amaieran, eranskin baten moduan bertze inkesta-eredu bat proposatu—, “euskaldunak eta erdaldunak bezalako” kategoriak islatzen dituzten terminoak ordezkatu beharra adierazten du, haien ordez “erdaldun erdaltzalea, erdaldun euskaltzalea, elebidun erdaltzalea eta elebidun euskaltzalea” hobetsiz. Ezin uka kategorizazio zehatzago horren interesa euskararen egoera soziala neurtzeko orduan, hala erabileran nola atxikimenduari dagokionez, dena delakoa kategorizazio-proposamen berri horrek sor litzakeen emaitzen irakurketa.

Euskararen egoerari buruz hainbat topiko astindu ditu jarraian; bertzeak bertze, “euskaldunek euskara maite dute” —zeinari “gure herriaren euskaltzaletasun eskas eta ideologien menpekotasun aitortza” kontrajartzen dion—, edo “euskara ez da inposatu behar” —“alderantzizkoa esango nuke hain juxtu: Inposaketarik gabe hizkuntzak ezin du iraun”—, edo “euskararen berreskurapenak presarik gabe eta zenbait belaunaldietan zehar burutu beharko da”… Lagintxo bat da Hartsuagaren tonu zirikatzaileaz ohartarazteko irakurleari. Alta, erronka bakoitza jo ondoren, bere berrikuspenen xehetasunetan luzatzen da gehiago, gauzak desdramatizatze aldera baina geure betiko leloetan loak har ez gaitzan. “Zer egin” eta “Euskarari lotzeko balio sorta zaharberritzen” dira bertze bi ataltxo, era positibo eta aberasgarrian irakurtzeko modukoak, betiere “gogoeta ahalegin gehiago egiteko gonbita” gisa.

Iradokitzailea lana, bai horixe, aditu izan behar gabe euskararen sendotze sozialaz interesaturik dagoen edonorengan pertzepzio berriak pizteko.

Azken kritikak

Francesco Pasqualeren bosgarren arima
Unai Elorriaga

Joxe Aldasoro

Lanbroa
Pello Lizarralde

Mikel Asurmendi

Sorginak, emaginak eta erizainak
Barbara Ehrenreich / Deirdre English

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Ez naiz ondo akordatzen
Karlos Linazasoro

Mikel Asurmendi

Gerezi-denbora
Montserrat Roig

Amaia Alvarez Uria

Presbiziak lagundu omen digu
Edu Zelaieta

Mikel Asurmendi

Itsaso amniotikoa
Oihane Jaka

Aitor Francos

Itzulpena-Traducción
Angel Erro

Jon Jimenez

Itzulpena-Traducción
Angel Erro

Asier Urkiza

Maitasuna eta dirua, sexua eta heriotza
Mckenzie Wark

Nagore Fernandez

Fiesta: Eguzkia jaikitzen da
Ernest Hemingway

Aritz Galarraga

Biharraren hegietan
Maddi Sarasua Laskarai

Maddi Galdos Areta

Gaueko azken expressoa
Eneko Aizpurua

Aiora Sampedro

Aingeruak eta neskameak
June Fernandez

Ibon Egaña

Artxiboa

2024(e)ko uztaila

2024(e)ko ekaina

2024(e)ko maiatza

2024(e)ko apirila

2024(e)ko martxoa

2024(e)ko otsaila

2024(e)ko urtarrila

2023(e)ko abendua

2023(e)ko azaroa

2023(e)ko urria

2023(e)ko iraila

2023(e)ko abuztua

Hedabideak