kritiken hemeroteka

7.325 kritika

Azken kritikak

« | »

Hildakoek ez dute hitz egiten / Arthur Schnitzler (Ainhoa Irazustabarrena) / Alberdania-Elkar, 2009

Kontzientzia puskak Beñat Sarasola / Berria, 2009-07-12

Udaren hastapen hauetan, Arthur Schnitzler-en (Viena, 1862) hamaika ipuin ekarri berri dizkigu Literatura Unibertsala bildumaren azkeneko aleak, Ainhoa Irazustabarrena itzultzailearen eskutik. XX. mende hasierako Europa erdialdeko mundu ezegonkor eta grinatsuaren testigu behinena izan zen austriarra, eta hala, liburuaren hitzaurrean aditzera ematen zaigun gisara, Sigmund Freudek miretsiriko idazlea eta Jung Wien (Viena gaztea) izeneko abangoardiako taldeko kide izan zen.

Orden kronologikoan aurkezten zaizkigu ipuinok; 1894tik 1907 arte idatzitakoak dira denak, azkenekoa (Ni) izan ezik, zeina 1927an idatzia izan baitzen. Alde nabarmena sumatzen da, esango nuke, lehenengo hamar ipuin horien eta azkenekoaren artean. Azkeneko hori da, ene aburuz, bildumako ipuin bikainenetako bat, eta hizkuntza eta errealitatearen arteko loturaz mintzo da funtsean. Schnitzler Hugo von Hofmannsthalen adiskide izan zela gogora ekartzen digu ipuin honek, jakina denez, Hofmannsthal izan baitzen XX. mende hasierako “biraketa linguistikoa” deitu izan zaiona bikainki irudikatu zuena 1902an, bere Lord Chandosi gutuna testu famatuan. Ipuin honek ere badu, gainera, Franz Kafkaren kontakizunen halako taxua —Kafka hil eta hiru urte geroago idatzitakoa da—. Gainontzekoetan, Schnitzlerren ezaugarri nagusiak kausituko ditugu. Amodioa eta heriotza dira gai errepikatuenak seguruenik, eta hala, jazoera dramatiko bat —heriotza bat, sarritan— da narrazio gehienetako motor. Gertakari hauek pertsonaien barne psikologiaren garapena ikusteko parada eskaintzen digute, eta hor kokatzen da autore austriarraren ezaugarri estilistiko nagusiena, hots, kontzientzia jarioa. Eremu germaniarrean teknika narratibo hau erabiltzen lehena izan zela aipatzen da maiz, baina hori horrela denetz alde batera utzita, baiki, ipuin hauetako batzuetan —Alarguna, Geronimo itsua eta bere anaia, Ni…— kontzientzia jarioaren adibide garbiak ikus litezke.

Honek guztiak, jakina, Freuden teoriekin lotzen ditu narrazio hauek, baina hori bai, nahiko modu lausoan, zorionez. Psikoanalisiak gehiegi “kutsatu” baldin badu idazle askoren sormen literarioa, kasu honetan argi dago Schnitzlerrek ez duela idatzi teoria kliniko honen arauei hertsiki jarraituz. Alta, arestian aipaturiko psikologiaren garrantzia orokor horretan eta gogoaren zein errealitateren bazter “ilunen” presentzian (Iragarkizuna, Von Leisenbohg baroiaren patua) kokatu behar da, seguruenik, Freudek literatura hau horrenbeste gustatu izatearen kausa. Giza gogoaren konplexutasuna ipintzen baitute agerian, azken batean, ipuin hauetako askok, eta era berean, mundua gizakiaren kontrolpetik at dagoela seinalatu. Izan ere, ezusteko gertakari askok —lehenago aipatu jazoera dramatikoek, kasu— pertsonaien arrazionaltasuna eta mundu-ikuskera ordenatua kolokan jartzen dute. Halaber, errealitatearen alderdi ezezagun eta misteriotsuek denboraren eta askatasunaren gainean hausnartzeko bide ematen dute, besteak beste.

Euskal irakurle fidelek ongi dakiten modura, Literatura Unibertsala bildumako liburuek nekez egiten dute huts, eta Hildakoek ez dute hitz egiten ez da salbuespena. XX. mende hasieran gertatu ziren aldaketa etiko, filosofiko eta abarrak ikusteko parada ederra eskaintzen digu Schnitzlerrek. Anfora hautsi ondoren, behialako hizkuntza eta kontzientzia segurantza eztabaidaezina izateari utzi zioten, eta munduaren konplexutasuna oraindik gehiago areagotu zen. Hizkuntza eta kontzientzia puskak besterik ez zaizkigu geratzen ordutik.

Azken kritikak

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Sustrai Colina

Jamaikako neska
Joxemari Iturralde

Javier Rojo

Mari-mutil handi baten bluesa
Leslie Feinberg

Onintza Irureta Azkune

Idazleen gorputzak
Eider Rodriguez

Javier Rojo

Oroimenaren xaflakortasunaz
Paloma Rodriguez Miñambres

Javier Rojo

Urtaroak eta zeinuak
Jon Gerediaga

Igor Estankona

Maitasun keinu bat besterik ez
Hasier Arraiz

Iratxe Esparza

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Hasier Rekondo

Deklaratzekorik ez
Beñat Sarasola

Javier Rojo

Mundutik mundua
Edu Zelaieta

Javier Rojo

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Amaia Alvarez Uria

Iraganaren izterrak
Gorka Salces Alcalde

Igor Estankona

Jamaikako neska
Joxemari Iturralde

Estibalitz Ezkerra

Iraganaren izterrak
Gorka Salces Alcalde

Javier Rojo

Artxiboa

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Urria 2018

Iraila 2018

Hedabideak