kritiken hemeroteka

7.734 kritika

Azken kritikak

« | »

Bihotzak planto / José Luis Padrón / Olerti Etxea, 2001

Barne paisaietan bihotzari so Oier Guillan / Gara, 2002-03-09

Jose Luis Padron aspaldian dabil hitzetan jostari eta, jakina denez, hitzak bide asko ezagutu ohi ditu bere xedea betetzeko ahaleginean. Padronen kasuan, sariketa ugaritan irakurri ahal izan dira urte luzez euskaraz zein gazteleraz haren testuak, hizkuntza batetik bestera ireki izan ditu hitzaren zeharbideak itzulpenetan, poeta euskaldun gazteen aitzin hitza kalera bultzatzen ibilia da eta musika zein irudiz lagunduta iritsi dira haren zenbait hitz. Oraingoan Bihotzak planto bilduma txikian topatzen ahal dira hitz horien oihartzunak. Contteta Probanzaren zortzi irudi original eta esanguratsuen bidez datoz lagunduta tarteka, hitza jantzi berri bat emanez.

1988. urtean aurkitzen da iraganetik orainerako ibilbidearen lehen geltokia, atalez atal azken urteotako zenbait argitaragabeko testuetan amaiera hartzen duelarik. Bilduma ezberdinetatik lagin txikiak, hitzen artean murgildurik dabilen idazle batengana gerturatzeko aproposak. Urtetik urtera irakurlea ohartzen ahal da Jose Luis Padronen testuetan badagoela garapena, denbora eta bizitzaren joanaldia senti daitekeela bere isla guztiekin. Eta ibilbide horretan erreparatuko dio irakurleak idazlearen nortasunari, urteen harian jasotako kezka eta bilaketa jarraituei.

Izan ere, erreferentzia jarraitu anitz aurki baitaitezke orriotan. Jose Luis Padron tankera guztietako paisaietan murgiltzen da, naturari estuki loturik sarritan, naturaren elementuak euskarri gisa harturik sentimenduentzat. Paisaiak arakatu, ezagutu, oldartu. Paisaietatik gizatasuna erauzi, oharkabean igaro daitezkeen xehetasun gizatiarrak gorde, azkenik paisaiak barnekoak direla ohartzeko.

Jose Luis Padron pentsakor dabil testuotan, bere buruaren bozgorailutik munduari galderak eginez, poesiaren hegaletan barne paisaietan urrunduz… ez gehiegi ordea. Padron kostaldeko itsasaldiaren gisa dabil itsaso infinitu eta hondartzatik egunerokotasunez paseatzen dabiltzan pertsonen artean; barne isiltasun atzemangaitzetik baina pertsona xumeez inguraturik egiten ditu bere gogoetak. Horrela egin dezakete bat testu berean sentipenik handienak eta bizitza xumearen zenbait gauzak. Barneari begira argiro adierazten du “Aitortu behar” olerkian: “Gizona idazten dudanean/ ez naiz basoaz ari/ zuhaitzaz ari naiz”. Bestetik aitona-amonei loturiko oroitzapenetan, feria bateko tiro barraketan, argazki makinarik ez duen japoniarrarengan zein bere inguruko jende xumearengan jarriko du arreta. Javier Muguruzak musikatu duen olerkian adierazten du: “Nik ez diot barrerik egiten/ herrian inor ez denari”. Eta errespetu zein arreta horretatik abiatzen da tankera guztietako loreen larreetan, hitzaren bidez, gizakiaren bila. Eta gizakiak gauza txikietan erortzen aurkitzen ditu, haien borroka propioetan amiltzen. Eta bera gizakia izanik, oharkabean borroka horiek egiten ditu bere, eta bere kezkak, borroka horien oihartzun.

Guztia hitzari zor dion fideltasunaz, izan ere, behin eta berriz erakusten baitu hitza tresna gisa sobera menperatzen duela. Eta baita haren musikaltasuna ere. Orrialdeotan jarraituak dira hitz jokoak eta bereziki errepikapenak zein paralelismoak, hitzen entzungarritasuna handituz eta barne paisaietako ibilbideak lagunduz.

Jose Luis Padron idazlearen euskarazko olerkigintzara bisita gidatua, Zarauzko Olerti Etxearen proiektu honek dakarrena.

Azken kritikak

Hiruki gatazkatsua
Marina Sagastizabal

Amaia Alvarez Uria

Urrats urratuak - Xabier Lete gogoan
Askoren artean

Irati Majuelo

Lilurabera
Yurre Ugarte

Ibon Egaña

Kilker bat autopistan
Bernardo Atxaga

Javier Rojo

Isiltasunaz hunatago
Jose Angel Irigaray

Mikel Asurmendi

Bidaia (h)ariketak
Oihane Zuberoa Garmendia Glaria

Igor Estankona

Lilurabera
Yurre Ugarte

Aiora Sampedro

Euskal literatura itzuliaren egiturak eta islak 1975-2015
Miren Ibarluzea

Javier Rojo

Erbesteko gutunak Victor Hugori
Louise Michel

Irati Majuelo

Bihotza nora, zu hara
Susanna Tamaro

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Atezainaren larria penalti-jaurtiketan
Peter Handke

Hasier Rekondo

Panpina
Erika Olaizola

Javier Rojo

Etxeko urak
Leire Bilbao

Nuria Cano

Erle langileen amodioak
Aleksandra Kollontai

Ibai Atutxa Ordeñana

Artxiboa

Otsaila 2021

Urtarrila 2021

Abendua 2020

Azaroa 2020

Urria 2020

Iraila 2020

Abuztua 2020

Uztaila 2020

Ekaina 2020

Maiatza 2020

Apirila 2020

Martxoa 2020

Hedabideak