kritiken hemeroteka

7.174 kritika

Azken kritikak

« | »

Basilika / Itxaro Borda / Susa, 1984

Kapagorri lehendakari Gorka Bereziartua / Argia, 2009-05-10

Gauza oso inportanteak gertatu ziren 1984ko uztail hartan. Luzea litzateke denen zerrenda, baina ez genuke ahaztu nahi tartean Itxaro Bordak aurreneko nobela idatzi zuela, eta entzun ditugun gauzen erdiak egia badira, bati baino gehiagori kontrako eztarritik joan zitzaiola, ez arrazoi literarioengatik preseski. 25 urte beranduago heldu diogu Basilikari, ikusteko ea oraindik polemikoa izaten jarraitzen duen; jakiteko zergatik bihurtu zen liburu hau Necronomicon txiki bat euskaldun batzuentzat.

Apaindura gehiegirik gabe, euskara informalean, ia kazetari baten estiloan idatzia dago Basilika, eta esan genezake gertakari baten kronika surrealista dela, ala gertakari surrealista baten kronika. Jon Kapagorri eta Elorri Bazterre ditu protagonista: Kapagorrik, Frantziako parlamenturako hautatu duten diputatu gorria bera, Euskal Herriko egoera hobetzeko egitasmo bat du buruan; mirakulu bat behar du horretarako, Lourdesekoaren antzekoa; eta mirakulua gauzatzeko amarru bat, Ama Birjina ikusiko duen neska bat, Elorri Bazterre, alegia.

“Mirakulua” egin eta berehala hasi da diru-iturria: Irulegin, Ama Birjina agertu den lekuan, Basilika eraiki dute; inguruan lau ospitale, hamar hotel, bi kasino, putetxe bat… Nahikoa euskal jendeei lana eta bizia emateko. Gainera, Elorri Bazterre “hil” ondoren —Luzaidera eramango dute ezkutuan Kapagorrik eta lagunek— santu berri bat izango du Euskal Herriak, eta are jende gehiago hurbilduko da Irulegira, tartean Frantziako presidentea eta Aita Santua. Ez dira falta nobelan pertsonaia euskaldun ezagunen agerpenak ere: Luzien Etxezaharreta, Daniel Landart, Manex Pagola…

Dagoeneko igarriko zenuenez, parodia handi bat da Basilika, ironia sulfuriko hutsa, une batzuetan Monty Pythonen Life of Brian filmeko pasarteak gogora ekartzen dituena. Euskal Herri tradizionaleko koadro kostunbristek talka egiten dute marihuanarekin, prostituzioarekin, homosexualitatearekin, mundu garaikidearekin oro har. Kapituluz kapitulu collage haluzinatu bat eraikitzen ikusten dugu Irulegiko Basilikaren inguruan, gag ugari, egoera sinesgaitz asko, barre egiteko eszenak oro har.

Baina akats handia litzateke Bordaren lehen nobela izan zen hau testu irrigarriaren etiketara mugatzea. Barrearen atzean ezkutatzen da kritika zorrotza, gazte batek egina —25 urteren bueltan zebilen idazlea liburua publikatu zenean— bere inguruko gizarte, politika eta kultur eredu oro kolokan jartzeko. Ikuspegi horretatik harrigarria da mende laurden beranduago testuak gordetzen duen freskotasuna. Gauzak asko aldatu ez diren seinale? Kapagorriri bozka eman izan bagenio…

Azken kritikak

Bihotzean daramagun mundua
Maite Darceles

Peru Iparragirre

Lurra bere erro gorrira
Karlos Linazasoro

Alex Uriarte Atxikallende

Kamisoi zuri zetazkoa
Alaine Agirre

Estibalitz Ezkerra

Larrutik ordaindua
Joseba Lozano

Javier Rojo

Fakirraren ahotsa
Harkaitz Cano

Ibon Egaña

Neguko argiak
Irati Elorrieta

Javier Rojo

Fakirraren ahotsa
Harkaitz Cano

Mikel Asurmendi

Sekula kontatu behar ez nizkizun gauzak
Iban Zaldua

Usoa Alberdi Fernández

Gure oroitzapenak
Joseba Sarrionandia

Marta Goikoetxea

Hariak
Yoseba Peña

Iratxe Esparza

Lurra bere erro gorrira
Karlos Linazasoro

Javier Rojo

Hegodun poemak
Aintzane Galardi

Jon Kortazar

Fakirraren ahotsa
Harkaitz Cano

Joannes Jauregi

Amek ez dute
Katixa Agirre

Aiora Sampedro

Artxiboa

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Urria 2018

Iraila 2018

Abuztua 2018

Uztaila 2018

Ekaina 2018

Maiatza 2018

Apirila 2018

Martxoa 2018

Otsaila 2018

Hedabideak