kritiken hemeroteka

7.357 kritika

Azken kritikak

« | »

Gau ilunekoak / Joseba Sarrionandia / Elkar, 2008

Linboan sarturik Bixente Serrano Izko / Berria, 2008-12-28

Demagun herrixka egin duten planeta hau gurea dela, zuria. Demagun edozein portutako (Baionako, kasurako) zamaketari xumea zarela. Demagun, zamaketari xumea izan arren eta hortaz agian kolore nabarrekoagoa ere, zuritua ikusten duzula zeure burua zuri-zuritzat jotzen ez duzun edonor bitxo arrarotzat jotzeko, are gehiago “pikupasen antzeko” begiduna baldin bada eta “baldar” mugitzen bada zure erranetara. Demagun bitxo arraro horrek istorio hunkigarri bat kontatzen dizula: alegia, betidanik gaupean itsu bizi dela eta egun batean argi itsugarriago batzuek erakarririk etorri dela zure harridura eta ezustera. Demagun, azkenik, zeure burua zuritze aldera, zeure zuritasun-agiria eman dizuten agintariei jakinarazi dizuela aurkikuntza, eta epailearen aurrean bere burua zuritzen saiatu behar duela “bitxo arraro” horrek.

Istorio bera kontatuko dio berak epaileari. Esperantza eskasaz. Bere burua ere bertze planetakotzat jotzen, hain pragmatiko, zientzia positiboen zale eta hizkera zehatzekoa den epaileari ulertezina, mitoz betea, bere logos-etik, bere humanitate kontzeptutik kanpokoa suertatuko zaion istorioa. Bada, epailea zu zeu zara, irakurle hori. Zu zeu geldituko zara zur eta lur auskalo nondik etorritako hizkera horren aurrean: poetikoegia, sinbolikoegia, mitikoa, lurretik kanpo bizi den ero batena irudituko zaizu. Behin baino gehiagotan izanen duzu inpresio bat, Sarrionandiak fabula honetan epaile bihurtu nahi zaituen horri dagokiona: hots, gehiegi entzun duzula, aski, nonbait, gure argi zuri guztietatik at dagoen izaki arrotz hori haren gaupera berriz bidaltzeko… “Gehiegi entzun duzula”, “aski”, narrazioa labur-labur bada ere, idazleak protagonistaren hizkera mitikoegia, euskarri zehatzik gabeegia, airean hegaztiegia, soka motzean lotu eta gauzatu nahi izan badu ere, Maite Gurrutxaga ilustratzailearen marrazki espresionista eta sinbolikoak makulu.

Fabula labur bat eskaini digu Sarrionandiak. Zurion gaurko munduko arazo latz batez: alegia, Europa sinboliko batek bertze mundu beltz eta gaupeko batean sortu duen liluramendu eta erakarmenaz, immigrazio ilegalaz edo, sakonagoa dena, gure harrokeriak zilegitzat jo nahi ez duen inmigrazioaz. Baina gure arazo honen nondik norako zehatzak, dramak, tragediak, kontatu ordez, gogoeta poetiko-filosofiko orokorrago baten aurrean jarri nahiago izan gaitu, giza izaera bera islatzeko asmoz: garapenaren distira, globalizazioaren pagatzaile zortegabeenengan sorturiko bizitza hobetzeko gura, globalizazioaz gozatzeko aukera izan dugunon arroztasunarekiko lotsa, bertzelakotasunarekiko gure mesfidantza…, gure gizartean erroturik dauden hainbat eta hainbat sentipen, dudan jartzen dutenak, gure (pribilejiatuon) gizabidetasuna ez ezik, giza espeziearen beraren izaera ere, zibilizazio eredu honen argipekoa.

Badirudi Joseba Sarrionandiak hori guzti hori saiatu duela, baina linbo poetiko halako batean gelditu delako inpresioa dut; sinbologia topikoegia, errazegia, aereoegia, fantasiazkoa baina fosildua, zerbait berria sortzeko. Ez du auzia tribializatzen, sakon-sakonean astindu nahi du, filosofia humanista kezkati batetik, arazoak eta gure gizarteen beldurrek islatzen duten pentsamolde baztertzaile eta, funtsean, arrazista: gu izanen baikinan gizaki, gizaki izan nahi duten bertze izakiak izanen bailiran “bitxo arraro” koitadu. Alta, ez dut uste fabula honen irakurleoi ematen digunik pertika malguago eta bizkorragorik gure linbo errukiorretik jauzi egiteko. Sarrionandia idazlearen miresle nauzuen honek gehiago espero zuen.

Azken kritikak

Etxeak eta hilobiak
Bernardo Atxaga

Joannes Jauregi

Iraganaren izterrak
Gorka Salces Alcalde

Aiora Sampedro

Analfabetoa
Iñigo Astiz

Alex Uriarte

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Estibalitz Ezkerra

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Javier Rojo

Irautera
Castillo Suarez

Irati Majuelo

Txikiaren handitasuna literaturan
Mariasun Landa

Amaia Alvarez Uria

Itsas bizimina
Pello Otxoteko

Hasier Rekondo

Bertsoak
Juan Mari Lekuona

Javier Rojo

Basa
Miren Amuriza

Txema Arinas

Maitasun keinu bat besterik ez
Hasier Arraiz

Ibai Atutxa Ordeñana

Auschwitzeko tatuatzailea
Heather Morris

Joannes Jauregi

Diplomatikoa
Machado de Assis

Aiora Sampedro

Enarak itzuli dira
Gari Berasaluze

Igor Estankona

Artxiboa

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Hedabideak