kritiken hemeroteka

7.413 kritika

Azken kritikak

« | »

Ispiluaren kalteak / Edorta Jimenez / Elkar, 2008

Urdaibaia sutan Beñat Sarasola / Berria, 2008-11-16

Liburu ororen hasiera funtsezkoa izan ohi da irakurlea harrapatu eta aurrera egitera bultzatzeko. Ispiluaren kalteak irakurtzen hasi eta “Tatuajeak” izeneko ipuinarekin egingo du topo irakurleak lehenik, zeina, niretzat bederen, azkenaldian irakurri dudan euskarazko ipuinik borobilena baita. Alabaina, hasiera indartsuak bi ahoko ezpatak izaten dira maiz, langa goian ezartzen duelako eta liburu osoan zehar apustu horri eutsi behar zaiolako. Liburu horrek arazo hori duelako inpresioa geratu zait berau amaituta; hots, ipuin behinena lehenengo hori izaki, liburua indargabetzen joaten dela ezarian, ahultzen.

Azken narratibako lanak (Azeria eta Lehoia) iraganean kokatu ostean, Edorta Jimenez egungo Euskal Herrira itzuli da Ispiluaren kalteak-ekin; zehazki, Urdaibai ingurura. Bertan, ostera, Urdaibaiko ingurumen natural apartekoaren ederra baino gehiago, gizakien ustelkeria (“Usher etxearen hondamena”), eritasunak (“Ispiluen kalteak”), ahuldadeak eta enparauak agertzen dira narratuta. Baina testuinguru geografiko zehatz horretatik landa, oinarrian, mendebaleko gizarte garaikidean azaltzen diren topiko eta aurreiritzien salaketa dira ipuinok. Hala, gizakion miseriak azaleratzen dira ipuinotan, errealismo zikinaren ildoan nolabait. Neurri horretan, argigarria da kontakizun horietako drogen presentzia, bereziki heroinarena eta kokainarena, edo horien presentzia baino gehiago, horiek eragindako ondorioen presentzia, edo oraindik areago, horien menpekotasunak eragindako ondorioen presentzia.

Liburu honetako ipuin gehienen ezaugarrietako bat da fikzioan kutsu (erdi-)filosofiko eta (erdi-)zientifikoko hausnarketak txertatzen direla -hortik liburuan nagusitzen den idazkera argumentatiboa-. Esaterako, antropologiako kontuak azaltzen dira “In the Ghetto” ipuinean, edo gnoseologia eta etikakoak “‘Ezagumena eta suzidioa’ entseguaren hitzaurreko oharrak” ipuinean. Hausnarketa horiek ipuinetan txertatzen direla esan dut, eta nago horixe dela ipuin horiei topatzen diedan eragozpen handiena; alegia, fikzioa eta saiakera ez direla bertan ongi nahasten. Ipuin batean zenbat eta digresio eta dispertsio teoriko gehiago egin, hainbat eta eskasagoa egin zait emaitza. Horixe bera izan daiteke, halaber, “Tatuajeak” hainbeste gustatu izanaren arrazoia; bost orrialde eskasetan kontzentrazio narratibo handia lortzen duelako, arestian aipatu digresioetan galduta ibili gabe. Fikzioa eta saiakera nahastearena ez zait berez ideia kaskarra iruditzen, jakina, baina akaso praktika horiek arnas luzeagoko narrazioetarako aproposagoak direla pentsa dezakegu. Eta hori ipuinotan aurkitu ditudan ideia eta hausnarketa asko aski interesgarriak egin zaizkidala: immigranteen esplotazioa, euskara eta Kontzilio Vatikano II-a, emakumeen kontrako indarkeria… Gogoeta gehienak zorrotzak dira, politikoki zuzenean eta propaganda errazean erortzen ez direnak, baina horien elaborazio literarioa izan da niri arazoak sortu dizkidana.

Liburua argitaratu berritan emandako elkarrizketa batean, Jimenezek agian bere burua alboratu eta literatur sorkuntza alde batera uzteko garaia iritsi zaiola iradoki du: “Literaturan agur esaten jakin behar da”. Mundu bitxia euskal literaturarena. Gainontzeko literaturetan Jimenezen adineko idazleak beren obra heldu eta sendoenak idazteko garaian daudela uste da, eta gurean, aldiz, badirudi adio esateko tenorean daudela. Edonola ere, Jimenezek azkenak eman dituela pentsatzea gehiegikeria iruditzen zait. “Tatuajeak” ipuinak erakusten du Jimenez oraindik goi mailan idazteko kapaz dela.

Azken kritikak

Naufragoen altzoa
Gorka Setien

Igor Estankona

Etxeak eta hilobiak
Bernardo Atxaga

Ibon Egaña

Amua
Aritz Gorrotxategi

Javier Rojo

Soinujolearen semea
Bernardo Atxaga

Txema Arinas

Afrikanerrak
Eneko Barberena

Joannes Jauregi

Aitaren etxea
Karmele Jaio

Aiora Sampedro

Urre urdinaren lurrina
Jurgi Kintana

Aritz Galarraga

Kabitu ezina
Aintzane Usandizaga

Usoa Alberdi Fernández

Zeldak
Elena Olave

Alex Uriarte

Etxeak eta hilobiak
Bernardo Atxaga

Iratxe Esparza

Iturria
Unai Elorriaga

Javier Rojo

Sorginak, emaginak eta erizainak / Emakumezko sendalarien historia bat
Barbara Ehrenreich / Deirdre English

Irati Majuelo

Ene herri txikia
Gaël Faye

Hasier Rekondo

Andrezaharraren manifestua
Mari Luz Esteban

Javier Rojo

Artxiboa

Abendua 2019

Azaroa 2019

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Hedabideak