kritiken hemeroteka

7.119 kritika

Azken kritikak

« | »

Oraina galdua / Juan Ramon Makuso / Erein, 2008

Iritzien amarauna Iratxe Esnaola / Gara, 2008-08-30

Solasaldi platonikoa izenburupean eta hitzaurrean aditzera eman denez, filosofia eta literatura uztartu ditu liburuak, alderdi kontzeptuala eta alderdi poetikoa bereizi gabe. Aurreneko kezka hibrido honen aurrean: zer du literaturatik, eta zer filosofiatik? Zalantzarik gabe, helburu ezberdinak izan dituzte Mendebaldeko etorrian bi diziplinek, beren ingurumena, hizkuntza, bera izanagatik. Edo hala ulertu izan dugu batzuek, bien egitekoak ez zirela elkargarriak, nahiz besterik izan literaturan gogoetak lekurik ez duela esatea.

Iritzi denetarikoen artean nirea, ez dela hemen literaturarik. Ni kontatzailea izanda ere, pasadizo solteak kontatuagatik ere. Gogoetak dira lau ataletan banatuta, hausnarketa laburretan, batez ere denbora, hizkuntza, errealitatearen benetakotasuna dituztenak hizpide. Bere alde du normatibotasunetik urruti ibiltzea, araubiderik ez baitu ezarri nahi. Hasieran behintzat, ordea, gogoeta batetik bestera lasterregi igarotzen da atal laburregitan eta, azalpen orokorragoen faltan, zail da esan nahi dituen guztiei jarraitzea.

Filosofiako eztabaidetan trebatua ez denarentzat ere aipatutako autoreak ezagunak egingo dira. Nolabait haiekin komunikatzen saiatu da eta, nolabait, solasaldi-amaraun modukoa da liburua. Bigarren atala bera Camilo Anxio filosofia irakaslearekin e-mail bidez izan duen elkarrizketa transkribatua da. Hemen sortzen da interesa. Bizitasuna eman dio autoreak beste jende bati espazioa utzi izanak. Esaterako, hitzaurrea apailatu duen Victor Gomez Pin UABko katedradunaren baieztapenei bide eman die, edota autorea bera irakasle den institutuko ikasle baten gogoeta orria ageri da.

Kritika hau berau eta baita beste ezein irakurketa uler daiteke komunikazio berritu bat bezala, autoreari eta bere gonbidatuei erantzunez, handituz iritzien amarauna. Galderak zabal ditzagun: kezka nagusia orainean nola bizi asmatzea da. Zer da oraina? Hel al dakioke? Benetako izaterik ba al du? Hemen ulertzen denez, orainean erabat murgiltzen da bat errealitatea errepresentatzeko idaztearen ekintzan, idazketa kontzientean, eta egoera irakurketara ere iragan daiteke eta, orobat, beste adierazpide artistikoetara.

Juan Ramon Makusok jarri duen adibide batekin barrendu dezagun. Musika entzutean denbora partekatzeko dugun joera (iragana eta etorkizuna) uxatzen zaio. Oraina da erabat musika entzutea. Idazteak ere denbora ukatzen du eta oraina estaltzen. Baina oraina bera ez al da ba gatibutza? Gure pentsamenduan iragan eta etorkizun banaketa artifizialaren hirugarren erpina. Bestalde, egungo denbora industrializazio garaian eraikitakoa da, kapitalaren beharrizanei erantzuteko asmatutako dibisioa.

Badakigu, ordea, poesia berarekin ere ezin dela batasunik lortu naturaren eta gizakiaren artean. Hitzen ezintasunaren aurrean gaude eta bertatik eratortzen da egiaztapen logikoa: ez gara errealitatea den bezala deskribatzeko gauza, itzalen haitzuloan gara oraindino. Gure oraina itxurazko beste zerbait baizik ez da. Eta, hala ere, hizkuntza da Makusorentzat existentziaren marka utziko duena. Batzuek joan-etorriko zubiak eraikitzeko erabili izan dute hizkuntza. Besteek identitate tresna moduan. Berak gizakiaren ezberdintasuna definitzeko.

Filosofia, izatekotan, jakituria edo egia bilatzeko izango da, ez aurkitzeko. Hau da liburuaren gonbita, galderak egitea, jendarteratze mailan ulergarri, akademikotasun zurrunetik urruti. Bere sendagaia, pertsonala eta aukerazkoa, idatzizko ariketa da. Batzuek hala eginen dute; besteek bestelako euskarririk badute. Kontzientzian barrena barneratzea, baina, ondarea da, eta eginbeharra ere bai, halakorik badela onartuz gero behintzat.

Azken kritikak

Neguko argiak
Irati Elorrieta

Peru Iparragirre

Gerrak ez du emakume aurpegirik
Svetlana Aleksievitx

Amaia Alvarez Uria

Amek ez dute
Katixa Agirre

Estibalitz Ezkerra

Ohe hutsetan
Izaskun Gracia Quintana

Alex Uriarte Atxikallende

Batzuen ametsak bertzeen zelai zulatuak dira
Hasier Larretxea

Javier Rojo

Erreka haizea
Sonia González

Iratxe Retolaza

Proleterka
Fleur Jaeggy

Aiora Sampedro

Udaberri kantoi-hautsia
Mario Benedetti

Joannes Jauregi

Zuloa
Xabier Gantzarain

Hasier Rekondo

Mecanografiak
Harkaitz Cano

Javier Rojo

Zer luzea negu hau
Josu Goikoetxea

Igor Estankona

Sekula kontatu behar ez nizkizun gauzak
Iban Zaldua

Iratxe Esparza

Poesia kaiera
Yannis Ritsos

Javier Rojo

Sekula kontatu behar ez nizkizun gauzak
Iban Zaldua

Aitor Francos

Artxiboa

Azaroa 2018

Urria 2018

Iraila 2018

Abuztua 2018

Uztaila 2018

Ekaina 2018

Maiatza 2018

Apirila 2018

Martxoa 2018

Otsaila 2018

Urtarrila 2018

Abendua 2017

Hedabideak