kritiken hemeroteka

7.399 kritika

Azken kritikak

« | »

Gainbehera dator dena / Chinua Achebe (Alberto Martínez de la Cuadra) / Alberdania-Elkar, 2007

Gainbehera dator dena Mikel Garmendia / Eizie.org, 2008-10-15

Alde askotatik dugu harri pitxi bat eleberri hau, Chinua Achebe idazle nigeriarrak 1958 urtean argitara emana eta orain euskaraz heldu zaiguna. Oso eskertzekoak ditugu, lehenik eta behin, Alberto Martínez de la Cuadra itzultzaileak hain ezezaguna zaigun Nigerian barneratzeko ematen dizkigun bi tresna: batetik, hitzaurrean berean kokatuko gara bai Nigeriaren idiosinkrasian, bai eta idazlea bera eleberri hau idaztera bultzatutako arrazoietan eta idazlearen beraren ibilbidean ere. Interesgarria, alde horretatik, Chinua Achebek egindako hautua: ingelesez idaztea erabaki zuen —kolonizatzaileen hizkuntzan— baina, hori bai, ingelesean Ibo hizkuntzako hainbat eta hainbat esamolde, hitz eta egitura txertatuz, hizkuntzaren erabilera politikoa gauzatuz, alegia. Eta horixe dugu, hain zuzen, Martínez de la Cuadrak eskaintzen digun bigarren tresna: eleberrian zehar txertatutako Ibo hizkuntzako hitz eta esamoldeen glosategi bat aurkituko dugu eleberria arazorik gabe irakurri ahal izateko.

Garrantzi handia du Ibo kulturan ahozko tradizioak eta horren barruan baita animaliei buruzko sineste eta kontakizunek ere. Hori dena jasoko digu Achebek bere eleberrian. Ibo herriaren bizitza ulertzeko modua, azken finean.

Iboko Umuofia izeneko herrixka batean gertatzen da eleberriko kontakizuna. Bertakoa da Okonkwo, eleberriko protagonista, obsesio bakarra duena: tribuko eta inguruko komunitateetako gerlaririk errespetatuenetakoa bihurtzea. Badira bi gauza inolaz ere eraman ezin dituenak, bere aita izandakoaren ezaugarriak, hain zuzen: alferkeria eta otzantasuna. Lerroz lerro betetzen ditu tradizioak; hainbeste, non etxean hartutako semeorde bat hiltzeko agintzen diotenean zalantzarik gabe hilko baitu. Herritik kanpo eman beharko ditu zazpi urte eta itzultzean sartua ikusiko du jadanik ingelesen kolonizazioa bere herrian. Halaxe topatuko ditu bekoz beko jarriak “mundu zibilizatua” eta “basatikeria”, beti ere mendebaldeko ikuspegitik egindako banaketan. Hona nola mintzo zaigun Achebe bera karia honetara: “Benetan pozik nengoke nire eleberriek (iraganean kokatzen ditudanek batez ere) besterik gabe nire irakurle afrikarrei erakutsiko balie haien iragana, akatsak akats, ez zela soilik izan basakeriazko gau luze bat, zeinetik europarrek salbatu dituzten, Jainkoaren izenean ekinez”.

Egundoko ekarpen polita, beraz, Alberto Martínez de la Cuadraren itzulpen zaindu eta txukun hau, gurea bezala batez ere ahozkotasunean oinarritutako kultura eta mundu-ikuspegi bat, Ibo herriarena, ezagutzeko eta Afrika afrikarren begietatik ikusten hasteko.

Azken kritikak

Moio - Gordetzea ezinezkoa zen
Kattalin Miner

Amaia Alvarez Uria

Itzuliz usu begiak
Anjel Lertxundi

Joannes Jauregi

Iturria
Unai Elorriaga

Aiora Sampedro

Zeldak
Elena Olave

Javier Rojo

Susmaezinak
Itxaro Borda

Estibalitz Ezkerra

Irautera
Castillo Suarez

Alex Uriarte

Fakirraren ahotsa
Harkaitz Cano

Untz Ohe

Miñan
Amets Arzallus Antia

Irati Majuelo

Hiru gutun Iruñetik
Patxi Zubizarreta

Amaia Serrano Mariezkurrena

Poesia kaiera
Louis Aragon

Igor Estankona

Poesia kaiera
Louis Aragon

Javier Rojo

Goldsmithen ikaslea
Joxean Agirre

Txema Arinas

Poesia kaiera
John Berger

Igor Estankona

Zorioneko familia
Iñaki Irasizabal

Aiora Sampedro

Artxiboa

Azaroa 2019

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Hedabideak