kritiken hemeroteka

8.091 kritika

Azken kritikak

« | »

Satanen seme / Charles Bukowski (Mikel Olano) / Elkar, 2007

Zakarrontzietako altxor bat Bixente Serrano Izko / Berria, 2008-01-13

Rilke poeta alemaniarrari gogoa menderatu zion, harako 1914 urte hartan, txakur baten larruan sartzeko premiak; txakur izaera lortu nahi, bai, baina mintzamena galdu gabe, txakur erraietatik lan artistikoaren gailurrera heltzeko asmoz. Bukowski, Rilkeren antipodetan egonda ere, txakur poeta dugu, kale-txakur jipoitua, bere esperientziekin bete egin zuena lan literario osoa: poesiak, ipuinak eta nobelak; Satanen seme ipuin bilduma hau lekuko. Ezagutzen genituen Bukowskiren poema antologia bat eta Pulp nobela, Josu Lartategik 1997 eta 2002an euskaraz jarriak. Orain, berriz, Mikel Olano leitzarrarekin gaude zorretan.

Lan menperatzaileaz gogaituriko idazlea, mozkortia, putazalea, drogazalea, matxista, joko-apustularia, alderraia, idazle ankerra…, bazter literaturako topiko guztiak, underground arteko topiko guztiak, betetzen ditu Bukowskik, hala bere bizitzan nola obran eta idazkeran. Bazter mundu horretako bere eskarmentuak ditu beti hizpide: jipoituriko kale-txakurra kontari. Kontari hutsa, ez erruki ez deus eske, zakarrontziz zakarrontzi alderrai dabilena sinpleki, bere bizimoduaren premien norabidean.

Madarikatuen mendekua ipuinak Brueghel Zaharraren koadro baten antza du, Los Angelesko Broadway kalean zehar zinemarako jarria mugimenduan; bilduma bere osoan friso halako bat da, Bosch eta enparauen margolanez irudiztatua, agerian jarriz eredu amerikarrak bultzaturiko bizimoduaren alderik baztertuenak; baina flandestar zahar haiengan ez bezala, inolako asmo moralizatzailerik ez dago Bukowskirengan. Idazleak pintatzen duen errealitatea bera dugu kritiko. Errealismo zikina deitu zaio idazle honek gailurrera eraman duen eskola horri, baina errealismo zinikoa ere dei diezaiokegu: hor duzu Bukowskiren koadro biziduna, ez eskatu kontuak egileari, atera ezazu zuk zeuk iritzi kritikoa… horren beharrik baldin baduzu.

Ez omen du filosofiarik bere obraren atzetik. Existentzialismoaz galdetu ziotenean, “Sartreren puzkerra” zela erran zuen; eta haren filosofiaz galde, unean uneko kontatu guraren arabera kontatzen zuela bertzerik gabe, zuzen-zuzen, biluzian. Irakurleak galde egiten dio bere buruari zergatik, zertarako, idatziko ote zuen horrelako tipo batek. Bada, Aski eroa ipuinean, honelako erantzuna ematen du protagonistak, berau fikzioan Suizidaren kantak nobelaren egile: “Idazle handiak sortarazten dituena zera da: sufrimenduari ihes egitea”; bertze ipuin batzuetan, euren buruaz bertze egin zuten idazle batzuk, madarikatuak edo arrakastatsuak, aipatzen ditu. Bukowski, aldiz, edadetua hil zen 1992an, berez, ez depresioak ez bere bizioen ondorioek hilda. Litekeena da pentsatzea, alkohol, tabako, bertzelako droga, puta eta joko-apustu zaletasunak adina indar izan zutela zinismoak eta idazteko grinak, “sufrimenduari ihes egite” horretan. Argi dirudi: bere senean bizirauteko idazten zuen.

Ez metaforarik, ez lirikarik, ez erretorikarik, ez paisaia edo gogo aldarte deskripziorik (agertokiak eta giroa kontakizunera egokitzeko doi-doi beharrezkoa denetik aparte), ez adjektibo sailik…, idazkera biluz-biluzia, apaindurarik gabea, zuzen-zuzen helmugari so, elkar eta barne-bakarrizketaz jositako narrazioak, erramolde sinpleak baina adierazkorrak, giro eta pertsonaiei dagokien hizkera arrunta (non, logikoki, giro jakin batean baizik ulertu ezin daitezkeen zenbait hitz joko edo erreferentzia agertzen baitira): estilo soil-soilari pertsonaien arteko harremanek eta egoera desberdinek ematen dizkiote, bikain eman ere, erritmoa eta tentsioa. Erritmoaren eta tentsioaren kudeaketan, bai eta batik bat bere errealitatea erakusteko hartu duen ikuspuntuan ere, dago idazle dohaintsu honen eskua. Baina bat jartzekotan, errepikakorrak suertatuko zaizkio agian irakurleari narrazio-erregistroak eta hainbat ipuinetako egoerak.

Rilkek lortu izan balu txakur haren baitan sartzea, mutu gelditu eta hil izan zatekeen koitadua, Duinoren eresiak eta Sonetoak Orfeori sortu gabe. Bukowskik, kale-txakurra berau, zabortegietan aurkitu zuen, eta guri eskaini, hezur-altxor hau.

Azken kritikak

Bar Gloria
Nerea Ibarzabal Salegi

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Puta zikinak
Juno Mac / Molly Smith

Irati Majuelo

Hezurrezko kaiolak
Hasier Larretxea

Jon Martin-Etxebeste

Heriotzari aurrez aurre begira
Oskar Gaztelu

Mikel Asurmendi

Gari eta goroldiozko
Anari Alberdi Santesteban

Ibai Atutxa Ordeñana

Winesburg, Ohio
Sherwood Anderson

Nagore Fernandez

Suite frantsesa (bertsio argitaragabea)
Irene Nemirovski

Asier Urkiza

Haragizko mamuak
Karmele Mitxelena

Jon Martin-Etxebeste

Sorgin-argien ehizan
Joan Mari Irigoien

Mikel Asurmendi

Balio erantzia
Ekaitz Goikoetxea

Mikel Asurmendi

Berriz zentauro
Katixa Agirre

Amaia Alvarez Uria

Poesia kaiera
Federico Garcia Lorca

Nagore Fernandez

Humanitatearen une gorenak
Aritz Galarraga

Asier Urkiza

Soniexka
Ludmila Ulitskaia

Ibon Egaña

Artxiboa

2023(e)ko urtarrila

2022(e)ko abendua

2022(e)ko azaroa

2022(e)ko urria

2022(e)ko iraila

2022(e)ko uztaila

2022(e)ko ekaina

2022(e)ko maiatza

2022(e)ko apirila

2022(e)ko martxoa

2022(e)ko otsaila

2022(e)ko urtarrila

Hedabideak