kritiken hemeroteka

7.325 kritika

Azken kritikak

« | »

Anne Franken egunkaria / Anne Frank (Josu Zabaleta) / Erein, 2004

Gazte literatura baino haratago Ander Irizar / Diario de Noticias, 2005-05-02

Ereinen “Oroimenean barrena” sailean heldu zaigu, Josu Zabaletak itzulita, Anne Franken egunkaria klasikoa. Lehen ere bazen zati bat euskaraz emana: De Rijk euskalari holandar ezagunak, liburuari zirraragarria iritzita, Mari Karmen Garmendiarekin batera Egan aldizkarian argitaratu zuena (1962).

Hitlerren erregimenari ihesi, 1933an Holandara aldatutako familia judu bateko alaba gazteena zen Anne Frank. Hamahiru urte bete zituen egunean gurasoek egunkari bat oparitu eta han idazten hasi zen Anne gaztetxoa. Aste batzuk geroago, juduen jazarpena zela-eta, familiak ezkutuko etxe batean gordetzea erabaki zuen gerra amaitu arte. Horrela ezkutatuta egongo ziren, bi urte inguru, bost pertsona nagusi eta hiru gazte. Egunkarian bitarte horretako bizipenak jasotzen dira. Haurtzarotik heldutasunerako bidea egoera horretan egitea egokitu zitzaion neskatoari. Hasieran gertaeren aipamen soila egiten bada ere, egunkarian aurrera egin ahala, gogoetak sakonagoak dira, ikuspegiak zorrotzagoak. Egoeraren gogorrak izango zuen eragina, zalantzarik gabe, Anneren bilakaeran, baina txundigarria da, hala ere, zer-nolako buru-argitasuna, kritikarako gaitasuna, ikasi-gosea eta heldutasuna erakusten dituen Anne gazteak. Aurkituko du batek baino gehiagok ikasbiderik.

Egunkarian idatzitakoak beretzat baizik ez ziren hasieran, baina 1944ko udaberrian erbesteko holandar gobernuko hezkuntza ministroak Ingalaterratik irratiz eginiko hitzaldi batek bultzatuta, argitaratzeko aukera ikusi eta ordu arte egunkarian jasotako oharrak eta gutunak berridaztea erabaki zuen idazle gazteak. Lanari serio heldu eta hamar astean 324 orri solte idatzi zituen. Ezkutatutakoak, norbaitek salatuta, 1944ko abuztuaren 4an atxilotu zituzten. Haien babesleek, ordea, aurkitutako testu guztiak gorde eta, urtebete geroago, zortzietatik bizirik geratu zen bakarrari eman zizkioten, Anneren aitari. Otto Frankek, zalantza askoren ondoren, alabaren asmoa betetzea erabaki zuen. Horrela, jatorrizko bertsioa eta Annek berak egokitu eta zuzendua oinarri hartuta, hirugarren bertsio laburrago bat prestatu zuen. 1947ko argitalpen hura izan zen liburu hau mundu osoan zabaltzeko balio izan zuena. Orain heldu zaigun bertsioa 1991n prestatu zen, eta orain arte ezagutzen zen testua baino laurden bat luzeagoa dugu. Gainera, 1998an, ezagutzen ez ziren egunkariaren bost orrialde azaldu ziren, eta zati horiek eragindako aldaketak ere jasota geratu dira argitalpen honetan.

Josu Zabaletak euskara egokian, eta sinesgarrian —ez da meritu txikia—, eman du Anneren egunkaria. Itzulpenerako, ez da jatorrizkotik abiatu, nederlanderazkotik alegia; beste hiru itzulpen hartu ditu oinarri: ingelesezkoa, frantsesezkoa eta gaztelaniazkoa. Ez da samurra izaten, ez, horrela lan egitea, baina bai komenigarria ezin bada jatorrizkotik zuzenean itzuli. Egokia da, halakoetan, erabilitako itzulpenak aipatzea, honetan egin den bezala. Aitzakia gutxi, beraz, gazte literaturaren mugak gainditzen dituen klasiko honek.

Azken kritikak

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Sustrai Colina

Jamaikako neska
Joxemari Iturralde

Javier Rojo

Mari-mutil handi baten bluesa
Leslie Feinberg

Onintza Irureta Azkune

Idazleen gorputzak
Eider Rodriguez

Javier Rojo

Oroimenaren xaflakortasunaz
Paloma Rodriguez Miñambres

Javier Rojo

Urtaroak eta zeinuak
Jon Gerediaga

Igor Estankona

Maitasun keinu bat besterik ez
Hasier Arraiz

Iratxe Esparza

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Hasier Rekondo

Deklaratzekorik ez
Beñat Sarasola

Javier Rojo

Mundutik mundua
Edu Zelaieta

Javier Rojo

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Amaia Alvarez Uria

Iraganaren izterrak
Gorka Salces Alcalde

Igor Estankona

Jamaikako neska
Joxemari Iturralde

Estibalitz Ezkerra

Iraganaren izterrak
Gorka Salces Alcalde

Javier Rojo

Artxiboa

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Urria 2018

Iraila 2018

Hedabideak