kritiken hemeroteka

7.096 kritika

Azken kritikak

« | »

Chevrolet tropikala / Rafa Egiguren / Susa, 2007

Katramila tropikalak Beñat Sarasola / Berria, 2007-10-21

Rafa Egigurenek asteburu libre bat profitatuz hamaka batean botata eta ron apur bat eskura (ez-ez, ez da edanaren apologia, metafora kaskar bat baizik) irakurtzeko nobela idatzi digu. Kuban kokatu baitu Egigurenek bere bigarren nobela hau, baina herri hau azaltzen den nobela askotan ez bezala, Kubako —eta bereziki Habanako— giroa irakurlearengan erraietaraino sartzea lortu du: karriketako kolorea (muralak), bero sapa, kubatarren etorria, makina “zaharkituak”… Izatez, uste dut horixe dela nobelaren lorpen handienetakoa; nobela amaitu ostean garbi geratzen da-eta istorio hau ezingo litzatekeela jazo, demagun, Tokion edo Los Angelesen; Habana hiria bera, nolabait, narrazioaren osaeran funtsezko elementuetako bat da.

Nolanahi ere, honek ez du esan nahi Chevrolet tropikala Habanaren gida-turistiko nobelatu bat denik, ezta hurrik eman ere. Bertan, Migel Salaberria iruindarrak Kubara egiten duen bidaiaren nondik norakoak kontatzen zaizkigu. Esku hutsik joaten da ia Karibera, han kontakturik izan gabe, lanposturik lotu gabe, hilabeterako baimenarekin baino ez —sei hilabete eman nahi ditu irlan— eta abar. Hasi-hasieratik, ostera, kubatarren “berezko” jatortasun eta abegitasun horrekin egingo du topo eta badirudi Migeli gauzak argitzen joaten zaizkiola. Hau guztia, jakina, hasierako ustea baino ez da izango, eta ezarian balizko abegitasun horren atzean dagoen ustelkeria deskubritzen joango da. Horrela, hasierako halako normaltasun batetik amaierako katramiletarainoko igarobidea kontatzen da. Aldaketa bortitzik gabe, igarobide hau pixkanaka gauzatzen da, irakurlea halako seinale susmagarriak jasotzen joango da, amaieran ebazten ahalko dituenak. Seinale horiek zenbaitetan ez zaizkit iruditu aski kitzikagarriak irakurlearengan jakin-mina piztu eta amaierako soluziora lotzeko, alegia, inpresioa dut ez dela guztiz lortzen tentsio nahikoa pilatzea beregan. Suspenseko kontaketa estandarren elementu ugari dituen nobela baita honakoa, nahiz eta egia den orobat ez dela hertsiki suspensezko nobela edo thriller-a.

Era berean, arestian iradoki bezala, Kuba eta kubatarren inguruko topiko ugari hausten dira kontaketan; baina interesgarriena dena zera da, ikuspuntu hau ez dela kanpotikakoa, ez dago gurasokeriarik. Kritika hau bikainki artikulatzen duen pertsonaia Arsenio da; iraultzarekin hertsiki konprometiturik, baina aldi berean konformagaitza, bere herrian ikusten duen ustelkeriaren salatzaile, zeren…

“Hasen falta muchos pequeños cambios para sostener uno grande”. Aipatzekoa baita, halaber, kubatarren dialogoak bertako gazteleraz idatzirik daudena. Dudarik gabe, zail egiten da pentsatzen nola itzuli “Estoy hasta la crica de tanto pendeho” bezalako esaldiak, mintzaira horren grazia galdu gabe. Baina kontua dirudien baino konplexuagoa da, zenbaitetan narrazioan nolabaiteko distortsioak eragin ditzakeelako. Narratzaileak, protagonistari egiten dionean erreferentzia, —euskaraz— “Migel” hitza erabiltzen du; kubatarrek hitz egiten dutenean —gazteleraz—, ordea, “Miguel” erabiltzen dute. Kubatarrek diotena zeharka ematen duenean aditzera, itzulita ematen du. Esate baterako, “aldi onari atzaparka lotu behar gatzaizkiola oroitarazi zion solaskideak” dio, baina garbi dago hitz horiek ez zituela solaskide kubatarrak erabiliko. Hau da, kasu hau froga garbia da funtsean zeinen zaila den dialogoa eta narrazioa arazki bereiztea, maiz dialogoa narrazioan txertaturik dagoelako eta alderantziz. Egoera honetan lan nekeza da koherenteki jokatzea, eta egileari kontraesan horiek onartu beste erremediorik ez zaio geratu, kubatarren hizkuntza berezi horren adierazkortasunaren mesedetan.

Azken kritikak

Hitzen ahairea
Gotzon Barandiaran

Mikel Asurmendi

Bihotzean daramagun mundua
Maite Darceles

Amaia Alvarez Uria

Aramotz
Iñaki Irasizabal

Aiora Sampedro

Maitalea
Marguerite Duras

Joannes Jauregi

Tximeletak bizkarrean
Ugaitz Agirre

Ibon Egaña

Poesia kaiera
Al Berto

Javier Rojo

Poesia kaiera
Alejandra Pizarnik

Peru Iparragirre

Pausoa noiz luzatu
Andoni Egaña

Amaia Serrano Mariezkurrena

Beltzak, juduak eta beste euskaldun batzuk
Joxe Azurmendi

Javier Rojo

Emakume burugabea
Antxiñe Mendizabal Aranburu

Jose Luis Padron

Azalberritze bat
Esti Martinez Diaz de Cerio

Igor Estankona

Sekula kontatu behar ez nizkizun gauzak
Iban Zaldua

Aiora Sampedro

Zu entzuteko gaude
Xabier Mendiguren Elizegi

Joannes Jauregi

Maitalea
Marguerite Duras

Hasier Rekondo

Artxiboa

Urria 2018

Iraila 2018

Abuztua 2018

Uztaila 2018

Ekaina 2018

Maiatza 2018

Apirila 2018

Martxoa 2018

Otsaila 2018

Urtarrila 2018

Abendua 2017

Azaroa 2017

Hedabideak