kritiken hemeroteka

7.224 kritika

Azken kritikak

« | »

Amodio gutunak oinordetzan / Lydia Flem (Joxan Elosegi) / Alberdania, 2007

Arbasoen sufrimendu markak ere… Bixente Serrano Izko / Berria, 2007-10-21

Biologiaren lilurapean bizi gara. XIX. mendean arraza kontzeptua asmatu zenetik, oinarri ustez biologikoen gaineko arrazismoa izan da mendebaldeko pentsamenduaren ardatz bat, gizateriaren etorkizun zorionekoa politikoki bermatzerakoan. Hala ere, Hitlerren biologia zalekeriak eskainitako “humanitarismoa” begi bistan, deskreditu intelektualean (ez, tamalez, sozialean) erori zen gero arrazismoa, eta bertzelako ikerketa motak, bertzeak bertze soziologikoak eta psikologikoak, hedatu ziren XX. mendeko bigarren erdian, herritarren zoriontasunaren bila betiere. Baina egun, Modernia arrazionalistaren Narrazio Nagusien krisi bete-betean gaudela (Modernia ostean), bertze Narrazio biologiko Nagusi batera itzuli nahi bide da, genetika berriaren eskutik. Geneen ikerketa zein manipulazioaren bidez eskaini nahi bide digute orain gizateriaren eta banakoon zoriona, edo, bederen, gaurko mentalitatean zorionaren bidean oztopo nagusitzat jotzen ditugun osasun arazoen kontrola. Ilustratuek Arrazoiaren bidez nola, holaxe bermatu nahi digute zenbaitek gaur zoriontasuna, biologiatik, genetikatik.

Ez, Lydia Flem-en eleberri hau ez da sartzen horrelako eztabaidan. Baina irakurle bakoitza bere zoroak bizi, eta genetika berriaren oihartzunak kolpatu nau ni, nobelaren orrialdeetan barna murgildu ahala. Liburua irakurtzeko modu bat izan da nirea, bertze edozein irakurketa mota bezain zilegi. Azken finean, hala gure bizipenen nola gure kezka intelektualen arabera lortzen du lan literario batek bere baitan gu murgiltzea, era aberasgarri edo lausoago batean.

Eleberri gisa narraturiko autobiografia zati bat dugu hau, narratzaile eta lehen planoko protagonistarenaren alderdi bati dagokiona: zer eman dioten oinordetzan gurasoek. Bada, oinordetza horretan, gauza materialez gain (nobela honen aurrekaria den Nola hustu nuen gurasoen etxea-n sailkatu zituen gauza material haietaz gain), esperientzia latzek moldaturiko gurasoen izaeraren eraginarekin ere egin du topo. Herentzia genetikotik haratago, inguruko gizarteak eta hezkuntza sareak transmitituriko kultura eta moraletik haratago, bere aita-amengan sufrimenduek —hau kointzidentzia!, biologiaren zale itsu naziek emandako minek— inprimaturiko izaera-zigiluak ere jaso ditu oinordetzan.

Herentzia horren peskizan abiatu da narratzailea, gurasoek artaz gordetako amodio gutunak irakurriz, kontzientzia ausiki halako batekin irakurri ere, tabu bat hausten duenaren sentsazio errudunarekin. Hain zuzen, denok, seme-alaba gisa, badugu joera inkontzientea gurasoak giza izaeratik at kokatzeko, gu geu bezalako pertsonak inoiz izan ez bailiran, gu menderatzen gaituzten sentimenduen lurrontzirik inoiz izan ez bailiran, gu sufriarazi gaituen ahuldade humanorik inoiz bizi izan ez bailuten. Badakigu, jakin, faltsua dena ikuspegia. Baina tabu bat da, ez gara ausartzen gurasoak gu bezalako pertsonen antza aztertzen, beldur gaude gurea ez den mundu bat bortxatuko ez ote dugun. Belaunaldien arteko inkomunikazioak badu zerikusirik tabu horrekin.

Bi ildo horiek —barne-oinordetza horren zama eta aipaturiko tabuaren hausturaren sentsazio bortxatzailea— jorratu ditu Lydia Flem-ek eleberrian, gurasoen amodio gutunen irakurketak sortzen dizkion inpresioak kontatzen. Bizia da Joxan Elosegik euskaraturiko narrazioa, eta biziki interesgarria introspekzio psikologiko hau garai hauetan, noiz eta, aukeran, itxura guztien arabera, berriro ere biologia eta genetikaren bidez homogeneizatu (ez da broma aditz horren parte izatea gen sema) nahiko gintuzketenean.

Azken kritikak

Winston
Martin Etxeberria

Aiora Sampedro

Laranja mekanikoa
Anthony Burgess

Joannes Jauregi

Etsaiak, lagunak, ezkongaiak, maitaleak, senar-emazteak
Alice Munro

Amaia Alvarez Uria

Aingurak eta arrangurak
Josu Jimenez Maia

Alex Uriarte

Larrutik ordaindua
Joseba Lozano

Iratxe Esparza

Amek ez dute
Katixa Agirre

Hasier Rekondo

Rosa itzuli da
Pako Aristi

Javier Rojo

Ostadarrak lurra ukitzen duen lekua
Edorta Jimenez

Peru Iparragirre

Winston
Martin Etxeberria

Javier Rojo

Berriro itzuliko balitz
Xabier Etxeberria

Joannes Jauregi

Aldi baterako
Manu Lopez Gaseni

Igor Estankona

Disoluzio agiriak
Jose Luis Otamendi

Igor Estankona

Duvoisin kapitainaren malura
Kepa Altonaga

Javier Rojo

Aingurak eta arrangurak
Josu Jimenez Maia

Aitor Francos

Artxiboa

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Urria 2018

Iraila 2018

Abuztua 2018

Uztaila 2018

Ekaina 2018

Maiatza 2018

Apirila 2018

Hedabideak