kritiken hemeroteka

7.202 kritika

Azken kritikak

« | »

Markak. Gernika 1937 / Bernardo Atxaga / Pamiela, 2007

Ixteko ordua Aritz Galarraga / Gara, 2007-09-22

Bost idazleren elkarrizketa liburu ezagun hartan, NASAko espaziontzi batekin konparatu zuen Atxaga elkarrizketatzaileak, “atzean kapsulak utziz”, zikloak erre eta aurrera egin duen idazle gisa definitzearekin batera. Liburu estimagarri hartan bertan, kapsula “handi samar” bat botako zuela iragarri zuen asteasuarrak, ordura arteko guztia batu, azaldu eta,berrerabiliko zuen kapsula. 2002koak dira adierazpenok eta Soinujolearen semea-z ari zen, jakina. Badira, ordea, Atxagaren ibilbide literarioan, zarata gutxiago atera duten lanak, oihartzun txikiagoa izan dutenak. Handinahi xumeagokoak, akaso, beste kapsula horien aldean (Etiopia, Obabakoak, Gizona bere bakardadean). Markak / Gernika 1937 talde ez hain zaratatsu horren baitan kokatu beharko genuke. Besteen aldean sona, asmo apalagokoa agian, baina ez horregatik interes gutxiagokoa.

Bi atal bereiziko nituzke, nabarmen, Atxagaren azken lan honetan. Lehenengo 80ko hamarkadako orrialdeak hartzen dituen lehenengo atal batean, egileak taxututako gogoeta sorta aurkituko du irakurleak, markak, hau da, historian zehar gizabanakoek (harrian, zuhaitzean, azalean, airean, paperean) egindako marka diferenteak haritzat dituen gogoeta sorta. Handik eta hemendik bildutako ideia, testu zati eta gogoetak elkarlotuz, memoriaz ari zaigun ibilbide poetiko iradokitzailea osatu du idazleak, uneoro marken irudia erabiliz. Ezen metafora baitira Atxagarentzat markak, memoriaren metafora, ahanzturaren kontrako antidoto, “hemen egon ginen, egun batean bizirik egon ginen hemen” aldarrikatzen dutenak: Il masso di Bormo harkaitzean egindakoa, orain 7.000 urte; artzainek lertxunen azalean labanaz grabatutako carvingak, Kaliforniako edo Nevadako basoetan; Andoaingo Asu baserrikoek fusilatu talde bat lurperatu zuten lekuan jarritakoa. Eta abar. Marken bitartez egindako ibilbide horrek Gernikan du azken geltokia, bonbardaketa eta hurrengo gertaeretan.

Eta Gernika da liburuaren motibo nagusia, egia eta memoria historikoaren erreibindikaziorako ikur. Inork gutxik egingo du zalantza gurean Gernikako bonbardaketaren gertaeren gainean. Hala ere batzuk saiatu ziren, saiatu izan dira eta saiatzen dira, oraindik orain, egia zapuzten, Atxagak ederki abisatu digunez (Borramarka deitzen die egia historikoa ezabatu nahi duten horiei: “Leloa behin eta berriro errepikatuko da urtea Joan eta urtea etorri. Gaur egun ere errepikatzen da”). Eta, hain zuzen, Markak / Gernika 1937 liburuaren xede garrantzitsuenetakoa hori da, Gernikan 1937ko apirilaren z6an gertatu zenaren egia kontatzea, gertaeren inguruko gauza asko eta askotarikoak bildu, elkarren ondoan jarri eta irakurketa poetikoa eskainiz.

Asmo horrekin justifika daiteke ondorengoa: bigarren atal laburrago batean, Euzkadiko Jaurlaritzak 1937an argitaratutako Guernica liburuxkaren euskarazko egokitzapena eta George L. Steer kazetari hegoafrikarraren The tree of Guernica lekukotasun liburuko pasarteak bildu dira. Pamiela etxeak, era berean, aipatutako liburuxkaren faksimilea kaleratu du Markak / Gernika 1937 liburuarekin batera (neuk hala eskuratu dut, bederen). Bigarren atal horren irakurketa askoz hotzagoa da, lehenengo atalaren irakurketa gozoaren aldean. Lehenengo atala nabarmendu nahi nuke besteren gainetik. Baina, Borramarka horien aurrean, ezinbesteko begitandu zait neuri ere Atxagaren ahalegin literarioa, osotasunean, egia historikoaren berreskuratzea bideratzen baitu. Beharrezkoa, are gehiago bonbardaketaren 70. urteurrena bete den 2007 honetan. Zauria erabat itxi ez denaren seinale.

Azken kritikak

Film zaharren kluba
Alberto Ladron Arana

Aiora Sampedro

Errepidean
Jack Kerouac

Joannes Jauregi

Neguko argiak
Irati Elorrieta

Ibon Egaña

Ez erran deus
Jon Arretxe

Javier Rojo

Fakirraren ahotsa
Harkaitz Cano

Aritz Gorrotxategi

Munduko tokirik ederrena
Iñigo Aranbarri

Peru Iparragirre

Kartzelako gutunak Sophie Liebknechti
Rosa Luxemburg

Amaia Alvarez Uria

Fakirraren ahotsa
Harkaitz Cano

Itxaro Borda

Ia hemen
Juanjo Olasagarre

Alex Uriarte Atxikallende

Txikiaren handitasuna literaturan
Mariasun Landa

Estibalitz Ezkerra

Inor ez delako profeta bere mendean
Asier Amezaga

Javier Rojo

Neguko argiak
Irati Elorrieta

Iratxe Retolaza

Ekaitza urrun
Joanes Urkixo

Joannes Jauregi

Poesia kaiera
Yannis Ritsos

Aiora Sampedro

Artxiboa

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Urria 2018

Iraila 2018

Abuztua 2018

Uztaila 2018

Ekaina 2018

Maiatza 2018

Apirila 2018

Martxoa 2018

Hedabideak