kritiken hemeroteka

7.352 kritika

Azken kritikak

« | »

Otoia / I.Ibargutxi / Ediciones Religiosas, 1955

Otoia Kerexeta / Euzko Gogoa, 1957-03

Zorion aundiz gagoz euskaldunok Ibargutxi jaunaren “Otoia” izeneko idazti barri onegaz.

Ibargutxi’tar Ion Gurutz jauna ezaguna da euskal-irakurleen artean, uzkurtz-gaietan diarduen artean batez bere. Lenengo maillan agertzen da beti. Beste arazo onuranaiagoak alde batera baztertuta, bere izkuntza maitagarriaren zabalkundea egitera beartu zan. Erriaren izkuntzan itz egiteko arduratan dabiltzan abadeak -sortzezko lege bat betetako arduratan-, iturburu agortu eziña idoro eben aren idaztietan. Sakona oldozkaietan, argia esaeran, beti izan zan erlejiño-idazleen eredu. “Jaungoikoa’ren Legeko Aginduak”, “Eliza Amaren Ikurtonak” eta “Geroko bizitza”, euren eliz-itzaldietan onura baliotsua atara nai daben abade guztiek erabilli bear leukezan idaztiak dira. Gure erlejiñoaren siniskaien barrenera sartu nai daben beste guztientzako bere, ezin-obeak.

Aipatutako idazti onein gaiñera, “Otoia” emon dausku, iaungoiko-zaletasun-gaietan sekulako trebetasuna erakusten dauskun liburua. Otoiari buruz dagokiona azaltxen dausku idaztiaren ogei atzalbururuetan: Otoia zer dan, Aozko ta gogozko otoia, Otoi bearra, Nortzui eskatu, Andra Maria’ri, Aingeruai ta Deunai otoia.

IDAZKERA.- Bizkaieraz dago, txaloz artzen dogun eraz, noizean bein bakarrik ikusten doguz azken-aldiotan bizkaieraz egindako idaztiak-eta. (Bizkaia ez dago “Gipuzkera osotu”-rako gertatuta, ezta urrundik bere: al bere ez; beraz, egoki bere ez; egungo egunean, biziaz naiko). Euskera bikaiña ta erraza; ondo aztertu dauz egilleak gramatika-arauak eta beste gramatikalarien eritziak; aurretiko beste idaztiak baiño errazago irakurri ta ulertzen da; (itz ulergaitzak, berriz, euren biurpena dakarre orrialdeen bekaldean, zorionez).

Ibargutxi jauna maisutzat artu daikee uzkurtz-irakurleek. Orraitiño, lau begik bik baiño obeto ikusi daikeenez, gramatika-akatz batzuk-edo ezarriko dautsadaz, agiri-agirian dagoz-eta. Esate baterako: -kin atzizkia (sufijo) txarto erabillia (ikus Azkue’ ren “Gipuzkera osotua”, 81 orr.): onoimenekin (15), otoiekin (17), erriekin (164), ez da emen soziatibo atzizkia, instrumental baiño; ondo erabillia, berriz, beste toki batzuetan, soziatiko da-ta: alkarrekin (16), biekin 161), guztiekin batera (164). Solezismo orretan, gipuzkoarrak dira nagusi.- Datibo plural -ei egiten dau beti, -ai egin bearrean (ikus Azkue, Morfologia Vasca, 328 orr.) kardenalei (165), sinestunei (165), dabenei (166, 167), errosarioei (166), ospatsuenei (144), dagozenei (154), eleiz-gizonei (168) t.a. Pleonasmoak (Az., M.V., 374 orr.): daitezantzat (145, 164), dagizantzat (183), dagizuzantzat (145), ezkeroz (152, 164): tzat eta azken-z orreik alperrik dagoz. Adizki sintetiko gutxitan erabilten diranak edo iñoiz bere ez: dakuskegu (14), dakusku (152), dakuse (158). dakuskuz (5), esangotzuet (163) = esango dautzuet’en laburpena, sintetiko bere ez.

-ki atzizkia aditzetan ez da erabilten gure artean, ta gaiñera, -(r)ik’en metatesis da (Azk. M.V. 235 eta 333 orr.): izaki (146, 154, 159) = izanik; ikusiki (164) = ikusirik. Aditz-aldi batzuk “o” izkiaz amaitu daitazenean eta alkarki bat (elemento conjuntivo) ezarri “o” izkia “a” biurtzen da (Azk. M.V., 560 orr.): dautsozalako (144), dautsoz (154), neutson (18, eutson (142), gaukozuz (16′) = dautsazalako, dautsoz, eta abar, latzuz (17), iatala (46) ta a., “y”‘z idazten dira, daben baino izkin (silaba) geiagoz geratzen dira bestela-ta: “ia” ez da diptongo, ta, beraz, “iatzuz” itzak iru izkin izango leukez ta lau “iatala” itzak, eta ez da onela; beraz, yatzuz, yatala, yakon, yat… Ez da “Eleiz” (Eliza’ren itz aldatua) jatorrizko itza: Eliza baiño; “eliz” biurtzen da beste itz edo atzizki bataz itz bakarra egin dadinean: elizpe, elizkeriak, elizkizun, elizgizon, elizburu edo elizpuru; beraz, Eliza Ama, eliza aundia (bere “a” ez da mugitz edo artikulua emen). “Pekatarion alde” (156), ondo, ta ez “pekatarioen alde“, Bilbo-Elizbarrutiko Kristiñau-Ikasbideak (1953′gn. urtekoak) 1′go. mailan, 13 orr.) dakarrenez. (Latiñezko “ora pro nobis” azaltzean, auxe diño Azkue jaunak bere “Gipuzkera Osotua”‘n, 80-81 orr.: “En los dos catecismos oficiales de nuestra Diócesis, tanto el bizkaino como el guipuzcoano, se dice, y con mucho acierto “gu pekatorion alde“. Baiña oker dago Azkue emen 1934-urtea zan, Gazteiz’ko Elizbarrutia, ta urte aretan argitaratu ebenean bere, “pekatarioen” dator -bizkaieraz beintzat-, ez “pekatarion”. (Ikus 4′gn Argitalbena, 1934′gn urtean, 44. orr.). Geiago: Gazteiz’ko “Secretariado Catequistico”‘k bere, 1949-urteko argitaraldian, 7′gn. orr., bardin: “pekatarioen” dakar. Ordua da uts ori zuzendu dagien). “Pekatarioen”, Bizkai’ko erri baten bakarrik, Estabillo’n, esaten dabe antza, Erizkizundi Irukoitzean ikusten danez (“Euskera”, 1926, 46 orr.).

Parka daistazala lbargutxi jaunak nire oarkizun oneik; ez dira, baiña, zirikatzeko asmoz esanak, biotz onez baiño. Ar dagiala, bada, “Otoia”‘ren egilleak, guztion eskarrona, zorionez beteriko eskarrona, ta beste onenbeste Bilbo’ko “Uzkurtz-Irakurgaiak”‘ekoa.

Azken kritikak

Irautera
Castillo Suarez

Irati Majuelo

Txikiaren handitasuna literaturan
Mariasun Landa

Amaia Alvarez Uria

Itsas bizimina
Pello Otxoteko

Hasier Rekondo

Bertsoak
Juan Mari Lekuona

Javier Rojo

Basa
Miren Amuriza

Txema Arinas

Maitasun keinu bat besterik ez
Hasier Arraiz

Ibai Atutxa Ordeñana

Auschwitzeko tatuatzailea
Heather Morris

Joannes Jauregi

Diplomatikoa
Machado de Assis

Aiora Sampedro

Enarak itzuli dira
Gari Berasaluze

Igor Estankona

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Irati Majuelo

Blues bat bizitzari
Patxi Ezkiaga

Igor Estankona

Mugi/atu
Beatriz Chivite

Javier Rojo

Larrosak, noizean behin
Jon Iriberri

Aritz Galarraga

Kabitu ezina
Aintzane Usandizaga

Javier Rojo

Artxiboa

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Hedabideak