kritiken hemeroteka

8.352 kritika

« | »

Orbelak / Jaime Kerexeta / Itxaropena, 1958

Orbelak Beiztegi'tar Ion / Euzko Gogoa, 1959-01

Agur Ion, ene adizkide maite,

Zuri eskerrak iaso dodan “Orbelak” idaztino polit oni buruz, nene aburua nai zenduke iakin. Ara ba:

Ez neuan izan asetzerik -ez beste askok be- Euzkera amaren bidez, irakurriz, gaztaroan nerabilen gozo ederzale eta iakin-egarritsu a. Lenengo biotzkadak, Urtzi iaunak eratu eta asabak idatzi euskuen idazti nagusian edan genduzan: Izadi idaztian; gure baztarrak inoskuezenak ikusi-ala itzulten genduzala ulermenean. Gero, ezarri ori sakontzen ioiala, inoren izkuntzetan asetzen alegindu gintzazan. Atzenez, bizi-izan biarrak lotaratzen euskula.

Gaur, goenera eldu eta berakadan ete-noan zalantzean naizela, or nun datorkidazan barriz gora, -iraun biarrak ezarri eusten apar-oskola urratuz- mutikotako ikuspen eta gaztaroko irakurketak. “Orbelak”, olerki mordo eder au darabilt begien aurrean, eta, bat-batean, zerbait esnatu da nere barruan: “Udagoi-gau batez” izan dot lenengo drama; “Edurtzan”, aspaldi moteldu ziran margoak argitaratu iataz; “Ezpaia” ordurako, ba-dakit nun nabilen: Burns, Scotland’go seme azkarrak eragin eustazan ikarak datorkidaz barriro, bizi-bizi. Aberria, maite-mina eta Asis’koaren izadiarentzazko leia:

Etxeko egalean
Txindor bat ikarez
Euzkitan egon arren
Egon ezin otzez.

eta:

Zer dala-ta orren atsege,
Egaztiño orron,
baso-zugatzetan?
Begi orreik zur darakuste
Oñaze itunoi biotz-barrenean.”
Ilk happin’bird-wee, helpless thing!…

Burns’ek eragin eustazanak eta geiago, gaur, Kerexeta iaunak. Arek, garagarrez iantzitako Doon ibarrean narabilan; gureak, elorrez apainduta dagozan maldetan. Ayr eta Kirk-Alloway, amesetan ikusi izan dodaz; Elorrio eta Argineta, oso-osorik, eta, onein irudiak izaten neuzan bide, areik asmatzeko.

Gogo nasai au
Datza neure baitan
Pozaren-pozez
Ames bigunetan…!

Ta arela, pozik,
Bedar ezezko mendian,
Zenbat gogapen
Gure buruen barnean?

Zein leiar zear ikusten dan, alan ei-da dagona. Onen izakerea baino, gurean sortzen dan argazkia egizkoagoa dogu. Sandroman’go orbeltza artetik zear, sarri ioan izan naiz Gazetaruntz, goitik bera, or, Udalaitz eta Anboto aurrean agertzen dan ibarraren edertasunen bila. Begion alaigarri! Udazkeneko orbel artean tirriki tarraka.

Emen ba, barriz umetuta, “Orbelak” inoiz baino ozenago nabaitzen dodazala eta ogetamar urtetik gora kendu daustezela. Neretzako eginak ete-diran be!

Umeak, -bizitzaren poza-
Orbel-artean olgetan…

Argiñeta-esian,
Aize zabalean,
Bedartza orlegian,
Begiak ortzean…

Ogei urtedun eta mendigoizalea izan danak, ez ete-daa inoiz onenbeste erantzun biar izan?

Urki-artean luzaro,
Zer da idoro nai duzuna?
Ba-dakit: Bakartasuna…
-Ez! Galdu dan maitasuna!

edo:

Zu niri begira,
-Biotzaren poza!-
Ni zuri begira…
-Ego-aize otsa!-

Azurretako kerea ezarten iakun lez eta batera, Aberri-mina be sortu eta erraietan lotu iakunok, emen dogu olerki nagusiaren zati bat:

III

Mendi goi zalea naiz… -diño biotz-minduz-,
Bertontxe nengoan, bai, egon nintzan noizpait…
Nerau lurraz bat-einda… goi ta beak, mamuz…
Lagunen eriotza burura datorkit…

Ta zer! Pozik il ziran: Urtzi, Euskel-Erri
Gogoan ebezala, ezpan ta biotzan.
Eta gorritasun au? Odola dirudi.
Baiña euren gogoak barreka zeruan!”

Ez dala ageri danori? Ez, argitaltzearen ordaina nik uste. Garesti izan arren, argitaldu biarra be ez da bapeza…

Liberty’s in eoery blow!
Let us do or die!

Egileak galdetzen daunez, ara emen nere iritzia, lerrokadan agertzen dodazala olerkirik maitagarrienak: “Gaztearen negarra”; “Urki-artean”! “Aspaldikoa”; “Agur izarrak” eta “Ezpaia”, ondoren eta ez urrin datozela besteak.

Onezkero, olerki onen idazkera, neurri eta doinua, zelakoak iruditu iatazan be esan biar. Ara baina, gozokirik biar izaten ez daun gatzatoa iaten ari danori, azpila zelakoa dan galdetzea aina dogu au. Alan eta guztiz be, benetan dinotzut: Lotsa barik, miazkatu daikezu azpil ori, ain da ba txukuna. Akatz bako neurriak darabiltz, zorrotzak, esakerak indartzen dauezela. Garbi eta labur datorkigu mintzo-azkona, gogoa dardaratu eta biotzean iosten dala txinpartari. Idazkera erreza, gure baztarrekoa, zuk eta nik eta edozeinek errez irakurtzen doguna, alan eta be, Euzkera maite garbia, txilinez betea.

Besterik zer? “Bitargi” olerki sorta barria datorrela esaten dauskunez, onen zain, urduri.

Azken kritikak

Francesco Pasqualeren bosgarren arima
Unai Elorriaga

Joxe Aldasoro

Lanbroa
Pello Lizarralde

Mikel Asurmendi

Sorginak, emaginak eta erizainak
Barbara Ehrenreich / Deirdre English

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Ez naiz ondo akordatzen
Karlos Linazasoro

Mikel Asurmendi

Gerezi-denbora
Montserrat Roig

Amaia Alvarez Uria

Presbiziak lagundu omen digu
Edu Zelaieta

Mikel Asurmendi

Itsaso amniotikoa
Oihane Jaka

Aitor Francos

Itzulpena-Traducción
Angel Erro

Jon Jimenez

Itzulpena-Traducción
Angel Erro

Asier Urkiza

Maitasuna eta dirua, sexua eta heriotza
Mckenzie Wark

Nagore Fernandez

Fiesta: Eguzkia jaikitzen da
Ernest Hemingway

Aritz Galarraga

Biharraren hegietan
Maddi Sarasua Laskarai

Maddi Galdos Areta

Gaueko azken expressoa
Eneko Aizpurua

Aiora Sampedro

Aingeruak eta neskameak
June Fernandez

Ibon Egaña

Artxiboa

2024(e)ko uztaila

2024(e)ko ekaina

2024(e)ko maiatza

2024(e)ko apirila

2024(e)ko martxoa

2024(e)ko otsaila

2024(e)ko urtarrila

2023(e)ko abendua

2023(e)ko azaroa

2023(e)ko urria

2023(e)ko iraila

2023(e)ko abuztua

Hedabideak