kritiken hemeroteka

7.634 kritika

Azken kritikak

« | »

Zer dugu Orixeren kontra? / Joxe Azurmendi / Jakin, 1976

Zer dugu Orixeren kontra? Xabier Gereño / Anaitasuna, 1976-09-15

Euskara batuan. 184 horrialde. Orixe ahantzirik omen dugu eta Azurmendik plazaratu nahi digu. Liburu bitan aztertuko du idazlea eta bere lanaren hainbat zehetasun. “Esku artean dugun liburu honek ez du Historiarik egin nahi”" (11. horr.), ez eta Orixeren lanaren azterketa literario kritiko bat. Orixe zergatik bandera bihurtu den, zergatik “eskuindar kafre guztiak Orixeren deboto izatera obligaturik daude”n (11. horr.) eta zergatik azaldu berriarentzat Orixe existitzen ez den.

Biografia labur bat Orixeren sortzeaz eta hezitzeaz, irakurlea Orixe nor zen jakin dezan. Orixeren hainbat alderdi aztertzen dira ondorengo kapituluetan. Haren erlijio eta moral hestutasuna nabari da sortu zuen literaturan eta “oker ez banago, honelako testuak, oraingo irakurleari baino are gogorragoak egiten zitzaizkigun atzokooi; orduan Kardinale Segura, Goma, Pla i Deniel, eta abar oraindik irakurri egiten ziren, eta Kristo Erregeren gerrilaririk oraino ez bazebilen ere” (39. horr.).

Orixeren lanari pietismoa dario. “Nahiago zuen euskara hiltzea, euskarazko biraorik baino” (47. horr.). Bestalde, Orixe euskaltzale eta abertzale zen. Orixeri eta Arestiri hainbat karakteristika komun aurkitzen die Azurmendik. Bat, sorlekuarena. Arestik, Bilbo aipatuko du, Orixen Uitzi bezala. Uitzin, “etxe inguruan hartzen da gauza guztien neurria” (60. horr.). Bere produkzioan, bere bizitzan zehar, behin eta berriz joko du Orixek bere baserri girora, bere haurtzarora.

Maisu trebe zen Orixe, bai hitz neurtuan, bai prosan, baina Maisu izan arren, ez du eskolarik sortu: “Orixeren euskara famatua Orixerekin joan zen” (70. horr.).

Erabili zituen gaiak, gehienbat, erlijiosoak izan ziren eta itzulpenak egin behar zituenean, libertade handiegiak hartzen zituen, berak aitortu baitzuen idazleari baino begiramen handiagoa irakurleari zor ziola (hau moralean zuen kontzeptuaren arabera). Baina maiz erabiltzen zuen euskarak baldintzaturik. Adibidez, Giza Eskubideen Deklarazioaz hau dio Azurmendik: “Daukaguna Orixeren deklarazio bat da, ez ONUrenik”" (145. horr.). Oro har, eta liburuaren tituluak bestela adierazten badigu ere, Azurmendiren tribunaletik Orixe dezente samar irteten da, hiru lehen euskal literatoen artean sartzen baitu.

Eta, zer esan Joxe Azurmendiz? Harrigarria da idazle honen emankortasuna. Ene ustez, Azurmendi dugu horrialde gehien bete duen euskal idazlea. Azurmendi irakurtzeko, irakurleak ez du inolako problemarik, denborarena ez bada, idazle berak ere idazterakoan ez duen bezalaxe. Ba dirudi, idazterakoan, hizkuntza ez dela oztoporik (Orixeren kasuan ez bezala) nahi duena idazteko. Hizkuntza normalizatu beharrean aurkitzen garen garai honetan, euskara standard bat sortzeko une honetan, hor dugu Azurmendi, nahi duena idazten irakurleak ulertzeko eran. Jadanik, euskara ez da Azurmendirentzat buruhauste bat, helburu bat. Haren helburua, idaztea da, eta euskara, idazteko tresna. Izan behar duen bezala.

Azken kritikak

Suak pizten direnean
Mikel Soto

Irati Majuelo

Xala
Cynthia Ozick

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Dendaostekoak
Uxue Alberdi

Ibon Egaña

Poesia, zaurien ukendu
Ainhoa Urien

Javier Rojo

Argiantza
Pello Lizarralde

Mikel Asurmendi

Dendaostekoak
Uxue Alberdi

Arantxa Iturbe

Haize-lekuak
Amaia Telleria

Nagore Fernandez

Sano erradikal
Isabel Diaz

Aiora Sampedro

Dendaostekoak
Uxue Alberdi

Javier Rojo

Larrutik ordaindua
Joseba Lozano

Mikel Asurmendi

Moskito
Igor Estankona

Mikel Urkixo Aierdi

Ene baitan bizi da
Maddi Ane Txoperena

Amaia Alvarez Uria

Dendaostekoak
Uxue Alberdi

Irati Majuelo

Aro beilegia
Lizar Begoña

Hasier Rekondo

Artxiboa

Urria 2020

Iraila 2020

Abuztua 2020

Uztaila 2020

Ekaina 2020

Maiatza 2020

Apirila 2020

Martxoa 2020

Otsaila 2020

Urtarrila 2020

Abendua 2019

Azaroa 2019

Hedabideak