kritiken hemeroteka

7.871 kritika

Azken kritikak

« | »

Ipuin arinak / Jabier Gorostiza / Labayru, 1989

Umore beltza baino harago Josu Landa / Argia, 1990-02-11

Literatur aldizkari eta taldeek betetzen duten zuzpertze eta ereite lana emaitza eskasekoa izaten da hastapenetan. Urte batzu behar izaten dira emaitza sendorik argitaratu ahal izan arte, eta horrek kutsatu ohi dio etsipena, maiz bakarkakoa izaten den asto-lanari. Etsigabe iraun duen talde horietako bat Labayrukoa dugu, eta “Idatz & Mintz” aldizkariaren bitartez burutu dute urtez urte azpilan horixe. Jabier Gorostizaren “Ipuin arinak” liburua ildo horretan lerratzen da, eta orain arte horretatik sortu den libururik aipagarriena da, gure ustez.

Hamabi ipuin laburrek osatzen lute liburua. Kasu batzutan izugarri laburrak dira, eta jakina da laburtasun horrek erraztu baino alde askotatik zaildu egiten duela narraziogintza. Idazlearen alderditik behintzat. Jabier Gorostizarengan ikusia dago jeneroa behar bezala menderatzen duela, eta horrelako ipuinek behar dituzten ezinbesteko ezaugarriak erabiltzen oso ongi dakiela: kokatzea eta girotzea lehenbiziko lerrotik bertatik hasi, gertakizunen eta gainerako elemendu narratiboen garapen gorakoa eta azkarra, aurrekoa borobilduko duen bukaera ezustekoa…

“Ipuin arinak” definiziopean bildu dira ipuinok, baina arintasun horri behingoz bere esanahi egokia egotziz. Arinak dira irakurtzen duenari begira, eta ez, gure artean sarritan ulertu izan den bezala, idazlearen ikuspegitik.

Aurreneko ipuin parea irakurtzea nahikoa da liburuko aurkezpenean esaten zaiguna frogatzeko: “narrazio beltzerako zaletasuna eta gauzak ironiaz azaltzeko joera argi agertuko jakuz”. Umore beltzeko bukaeren bidez ematen die buelta ipuin gehienei. Irakurlearenganako eragina bukaeren bidez bilatzeak azken buelta horrekin bete-betean asmatzea eskatzen du, eta egia esan ipuin pare batean ez du bestetan bezalako borobiltasunik lortzen (“Osaba Edison” eta “Zer egingo eukean berorrek”). Baina orohar, oso ongi burutzen ditu, “Inguratuta” eta “Lagun minak” izenekoak esate batera.

Baina Jabier Gorostizaren abilidadea ez da umore beltzaren esparruan agortzen. “Gowna” ipuinean bestelako estilo batean murgiltzeko saioa iragartzen digu, liburu bukaerako ipuin ederretan gauzatuko dena. Bukaerako umorearen ordez testuan zehar barreiatutako ironia erabiltzen du. Ipuin luzeagoak dira, baina laburrak bezain intentsoak. Dramatikotasuna kutsatzen ere maisu dela erakusten digu. Aipagarriak dira, ildo honetatik, “Florencia 1457″ eta “Orestes gauean”.

Medikuntzarekiko zaletasuna ere argi dago liburuan, zaurituak, sendagaiak, hildakoak, izurriteak, etabar deskribatzeko orduan. Baina distantzia hartzen ere primeran daki Gorostizak. Garai eta leku erabat desberdinetan kokatzen ditu ipuinak, eta kasuan kasuko estiloa egokitzeko saioa egiten du (amodiozkoa, intrigazkoa, historikoa, judiziala, epikoa…). Ipuin pare batean egunerokotasunak ere bere arruntaren indarra erakusten du.

Barietate horrek esperimentazio kutsua eman diezaioke liburuari. Halere, ezin garbiago frogatzen du Jabierrek ipuinona baino arnas luzeagoko urratsak emateko gauza dela.

Baliteke hizkuntz ereduagatik edo argitaletxeari darizkion zertzeladak direla medio, hau bezalako literatura bazterrean gelditu izana. Aspaldi jo zuen horrelako prejuizioak hausteko orduak. Areago, honelako liburuak tartean direlarik.

Azken kritikak

Mamu eratortzeko moduak
Juanjo Olasagarre

Asier Urkiza

Udaberria sutan
Joxemari Iturralde

Nagore Fernandez

Ez dakit zertaz ari zaren
Ana Malagon

Paloma Rodriguez-Miñambres

Nikole bijotzekua
Edorta Jimenez

Mikel Asurmendi

Bihurguneko nasa
Uxue Apaolaza

Irati Majuelo

Euri zitalari esker
Itxaro Borda

Amaia Alvarez Uria

Itzultzeko etorri naiz
Felipe Juaristi

Hasier Rekondo

Ogia eta zirkua
Irati Jimenez

Paloma Rodriguez-Miñambres

Totelak
Fermin Etxegoien

Asier Urkiza

Haragi hosto
Juan Ramon Makuso

Paloma Rodriguez-Miñambres

Ez dakit zertaz ari zaren
Ana Malagon

Txema Arinas

Bihotza negar eta irri
Maryse Conde

Irati Majuelo

Sortaldekoak
Hedoi Etxarte

Igor Estankona

Itzultzeko etorri naiz
Felipe Juaristi

Jose Luis Padron

Artxiboa

Azaroa 2021

Urria 2021

Iraila 2021

Abuztua 2021

Uztaila 2021

Ekaina 2021

Maiatza 2021

Apirila 2021

Martxoa 2021

Otsaila 2021

Urtarrila 2021

Abendua 2020

Hedabideak