susa | literatur emailuak | literaturaren zubitegia | euskarari ekarriak | armiarma | klasikoak | aldizkarien gordailua | basquepoetry | ipuina.eus | ganbila.eus

« Jesus, Marie eta Joxe | Ixtorio-mixterio »

Ipuin arinak / Jabier Gorostiza / Labayru, 1989

Umore beltza baino harago Josu Landa / Argia, 1990-02-11

Literatur aldizkari eta taldeek betetzen duten zuzpertze eta ereite lana emaitza eskasekoa izaten da hastapenetan. Urte batzu behar izaten dira emaitza sendorik argitaratu ahal izan arte, eta horrek kutsatu ohi dio etsipena, maiz bakarkakoa izaten den asto-lanari. Etsigabe iraun duen talde horietako bat Labayrukoa dugu, eta “Idatz & Mintz” aldizkariaren bitartez burutu dute urtez urte azpilan horixe. Jabier Gorostizaren “Ipuin arinak” liburua ildo horretan lerratzen da, eta orain arte horretatik sortu den libururik aipagarriena da, gure ustez.

Hamabi ipuin laburrek osatzen lute liburua. Kasu batzutan izugarri laburrak dira, eta jakina da laburtasun horrek erraztu baino alde askotatik zaildu egiten duela narraziogintza. Idazlearen alderditik behintzat. Jabier Gorostizarengan ikusia dago jeneroa behar bezala menderatzen duela, eta horrelako ipuinek behar dituzten ezinbesteko ezaugarriak erabiltzen oso ongi dakiela: kokatzea eta girotzea lehenbiziko lerrotik bertatik hasi, gertakizunen eta gainerako elemendu narratiboen garapen gorakoa eta azkarra, aurrekoa borobilduko duen bukaera ezustekoa…

“Ipuin arinak” definiziopean bildu dira ipuinok, baina arintasun horri behingoz bere esanahi egokia egotziz. Arinak dira irakurtzen duenari begira, eta ez, gure artean sarritan ulertu izan den bezala, idazlearen ikuspegitik.

Aurreneko ipuin parea irakurtzea nahikoa da liburuko aurkezpenean esaten zaiguna frogatzeko: “narrazio beltzerako zaletasuna eta gauzak ironiaz azaltzeko joera argi agertuko jakuz”. Umore beltzeko bukaeren bidez ematen die buelta ipuin gehienei. Irakurlearenganako eragina bukaeren bidez bilatzeak azken buelta horrekin bete-betean asmatzea eskatzen du, eta egia esan ipuin pare batean ez du bestetan bezalako borobiltasunik lortzen (“Osaba Edison” eta “Zer egingo eukean berorrek”). Baina orohar, oso ongi burutzen ditu, “Inguratuta” eta “Lagun minak” izenekoak esate batera.

Baina Jabier Gorostizaren abilidadea ez da umore beltzaren esparruan agortzen. “Gowna” ipuinean bestelako estilo batean murgiltzeko saioa iragartzen digu, liburu bukaerako ipuin ederretan gauzatuko dena. Bukaerako umorearen ordez testuan zehar barreiatutako ironia erabiltzen du. Ipuin luzeagoak dira, baina laburrak bezain intentsoak. Dramatikotasuna kutsatzen ere maisu dela erakusten digu. Aipagarriak dira, ildo honetatik, “Florencia 1457” eta “Orestes gauean”.

Medikuntzarekiko zaletasuna ere argi dago liburuan, zaurituak, sendagaiak, hildakoak, izurriteak, etabar deskribatzeko orduan. Baina distantzia hartzen ere primeran daki Gorostizak. Garai eta leku erabat desberdinetan kokatzen ditu ipuinak, eta kasuan kasuko estiloa egokitzeko saioa egiten du (amodiozkoa, intrigazkoa, historikoa, judiziala, epikoa…). Ipuin pare batean egunerokotasunak ere bere arruntaren indarra erakusten du.

Barietate horrek esperimentazio kutsua eman diezaioke liburuari. Halere, ezin garbiago frogatzen du Jabierrek ipuinona baino arnas luzeagoko urratsak emateko gauza dela.

Baliteke hizkuntz ereduagatik edo argitaletxeari darizkion zertzeladak direla medio, hau bezalako literatura bazterrean gelditu izana. Aspaldi jo zuen horrelako prejuizioak hausteko orduak. Areago, honelako liburuak tartean direlarik.